බටහිර රටවල ඩිජිටල් පද්ධති බිඳවැටීම් – ශ්‍රී ලංකාව සම්පූර්ණ ඩිජිටල්කරණය ප්‍රතික්ෂේප කළ යුතුය

 

ඩිජිටල් තාක්ෂණය මත අධික ලෙස රඳා පැවතීමේ අනතුරු ලෝකය දැන් අත්දකිමින් සිටී.

ශ්‍රී ලංකාව එම වැරැද්දම නොකළ යුතුය.

ඩිජිටල් තාක්ෂණයෙන් ජනතාවට ප්‍රයෝජන රැසක් ලබාගත හැකිය. එහෙත් බැංකු කටයුතු, සෞඛ්‍ය සේවා, අධ්‍යාපනය, ප්‍රවාහනය, රාජ්‍ය සේවා සහ දෛනික ගනුදෙනු සියල්ල ඩිජිටල් පද්ධති මත රඳා පවතින තත්ත්වයකට රටක් පත් කිරීම ජාතික වශයෙන් බරපතළ අවදානමකි.

ජාල පද්ධති බිඳවැටුණු විට, පරිගණක පද්ධතිවලට සයිබර් ප්‍රහාර එල්ල වූ විට, දත්ත සොරකම් කළ විට, විදුලිය ඇනහිටින විට, ප්‍රධාන සේවා සපයන සමාගමක සේවාව නතර වූ විට හෝ බාහිර සේවා සපයන ආයතනවලට ගෙවීම් නොලැබුණු විට එහි ප්‍රතිවිපාක පරිගණකවලට පමණක් සීමා නොවේ. එය ජනතාවට, පවුල්වලට, ව්‍යාපාරවලට සහ අත්‍යවශ්‍ය ජාතික සේවාවන්ට බලපායි.

තාක්ෂණයෙන් ඉතා දියුණු රටවල දැනටමත් සිදුවී ඇති දේ බලන්න.

ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය

2026 නොවැම්බර් 13 – රට පුරා ගුවන් ගමන් නතර කිරීමට සිදුවීම

ගුවන් ගමන් පාලනය කරන සන්නිවේදන සහ රේඩාර් පද්ධතිවලට බලපෑ විදුලි සංදේශ දෝෂ හේතුවෙන් ඇමරිකානු ෆෙඩරල් ගුවන් සේවා පරිපාලනය (FAA) රට පුරා ගුවන් තොටුපළවලින් පිටත්වීමට නියමිත ගුවන් ගමන් නතර කිරීමට නියෝග කළේය.

ගුවන් ගමන් 3,500කට වැඩි සංඛ්‍යාවක් නතර කෙරිණි. මගීන් දහස් ගණනක් අතරමං වූ අතර ගුවන් ගමන් සිය ගණනක් වෙනත් ගුවන් තොටුපළ වෙත හරවා යැවීමට සිදුවිය. ගුවන් ගමන් නතර කිරීමේ නියෝගය ඉවත් කිරීමෙන් පසුවත් බාධා පැවතුණි.

ගුවන් සේවා පද්ධතිවලින් ඉතා දියුණු රටකට පවා සන්නිවේදන පද්ධති බිඳවැටීම නිසා මෙවැනි තත්ත්වයකට මුහුණ දීමට සිදුවේ නම්, අත්‍යවශ්‍ය සේවා සියල්ල ඩිජිටල් පද්ධති මත රඳා පවතින රටකට කුමක් සිදුවේද?

2024 පෙබරවාරි 22 – AT&T රටපුරා සන්නිවේදන පද්ධති බිඳවැටීම

ජාල පද්ධතියේ සැකසුම් දෝෂයක් හේතුවෙන් ඇමරිකාව පුරා රැහැන් රහිත සන්නිවේදන සේවා අඩාල විය.

උපාංග මිලියන 125කට වැඩි සංඛ්‍යාවකට බලපෑම් එල්ල විය. දුරකථන ඇමතුම් මිලියන 92කට වැඩි සංඛ්‍යාවක් සම්බන්ධ කිරීමට නොහැකි වූ අතර, හදිසි සේවා ලබාගැනීමට 911 අංකයට ගත් උත්සාහයන් 25,000කට වැඩි සංඛ්‍යාවක් ද අසාර්ථක විය.

සන්නිවේදන පද්ධතියක දෝෂයක් හදිසි සේවා ලබාගැනීමේ ගැටලුවක් බවට පත්විය. උදව් ඉල්ලා දුරකථන ඇමතුම් ගත් ජනතාවට එම සේවාව ලබාගැනීමට නොහැකි විය.

2024 පෙබරවාරි – Change Healthcare ආයතනයට සයිබර් ප්‍රහාරයක්

සෞඛ්‍ය සේවා තාක්ෂණය සහ ගෙවීම් කටයුතු සපයන ප්‍රධාන ආයතනයක් වන Change Healthcare වෙත එල්ල වූ සයිබර් ප්‍රහාරයක් හේතුවෙන් ඇමරිකාව පුරා සෞඛ්‍ය සේවා ගෙවීම් සහ තොරතුරු පද්ධති අඩාල විය.

2025 ජූලි මාසය වන විට ඇමරිකානු සෞඛ්‍ය හා මානව සේවා දෙපාර්තමේන්තුව වාර්තා කළේ මෙම දත්ත උල්ලංඝනයෙන් පුද්ගලයන් මිලියන 192.7කට පමණ බලපෑම් එල්ල වී ඇති බවයි.

සෞඛ්‍ය සේවාවලට අදාළ ගනුදෙනු සහ තොරතුරු එක් ප්‍රධාන ඩිජිටල් සේවා සපයන්නෙකු මත රඳා පැවතීමේ අවදානම මෙයින් පැහැදිලි වේ.

2024 ජූලි 19 – CrowdStrike ලෝක ව්‍යාප්ත පරිගණක පද්ධති බිඳවැටීම

වැරදි මෘදුකාංග යාවත්කාලීන කිරීමක් හේතුවෙන් ලොව පුරා Windows පරිගණක උපාංග මිලියන 8.5කට පමණ බලපෑම් එල්ල විය.

ගුවන් සමාගම් සහ ගුවන් තොටුපළවල මෙහෙයුම් කටයුතු අඩාල විය. බැංකු ගිණුම්වලට පිවිසීම, මුදල් ගෙවීම්, මුදල් ආපසු ගැනීම, ATM යන්ත්‍ර සහ අන්තර්ජාල බැංකු සේවා ද බාධාවට ලක් විය. මූල්‍ය ආයතන සහ ව්‍යාපාරවලට ද බලපෑම් එල්ල විය.

එක් මෘදුකාංග යාවත්කාලීන කිරීමක සිදුවූ දෝෂයක් විවිධ ක්ෂේත්‍ර ගණනාවකට බලපෑවේය.

එක්සත් රාජධානිය

2024 ජූනි 3 – NHS රෝහල් සහ රසායනාගාර පද්ධතිවලට සයිබර් ප්‍රහාරයක්

ලන්ඩනයේ ගිනිකොනදිග ප්‍රදේශයේ NHS රෝහල් සහ වෛද්‍ය මධ්‍යස්ථානවලට රසායනාගාර සේවා සපයන Synnovis ආයතනයට ransomware ප්‍රහාරයක් එල්ල විය. එමගින් රුධිර පරීක්ෂණ සේවා අඩාල විය.

ශල්‍යකර්ම, රුධිර පාරවිලයනය සහ රෝගීන්ට ප්‍රතිකාර තීරණ ගැනීම සඳහා රුධිර පරීක්ෂණ අත්‍යවශ්‍ය වේ.

ප්‍රධාන රෝහල් දෙකක බාහිර රෝගී හමුවීම් 10,000කට වැඩි සංඛ්‍යාවක් සහ සැලසුම් කර තිබූ ශල්‍යකර්ම 1,700ක් කල් දැමීමට සිදුවිය.

දත්ත සොරකම් කිරීමක් ද මෙම ප්‍රහාරය හේතුවෙන් සිදුවිය.

රසායනාගාරයක ඩිජිටල් පද්ධතියක් බිඳවැටීමෙන් ප්‍රතිකාර බලාපොරොත්තුවෙන් සිටි රෝගීන්ට පවා බලපෑම් එල්ල විය.

2024 ජූලි 19 – CrowdStrike නිසා NHS පද්ධති අඩාල වීම

ලෝක ව්‍යාප්ත CrowdStrike පද්ධති බිඳවැටීම හේතුවෙන් GP වෛද්‍ය මධ්‍යස්ථානවලින් 60%ක් පමණ භාවිත කරන EMIS Web පද්ධතියට බලපෑම් එල්ල විය. එම පද්ධතිය රෝගී හමුවීම්, බෙහෙත් වට්ටෝරු සහ තොරතුරු හුවමාරුව සඳහා භාවිත වේ.

NHS ආයතනවලට ඇතැම් කටයුතු සඳහා කඩදාසි රෝගී වාර්තා සහ අතින් ලියන ලද බෙහෙත් වට්ටෝරු භාවිත කිරීමට සිදුවිය. රෝහල් පරිපාලන කටයුතු ද ඇතැම් අවස්ථාවල අතින් සිදු කිරීමට සිදුවිය.

මෙයින් ගත යුතු වැදගත් පාඩමක් තිබේ. තාක්ෂණයෙන් ඉතා දියුණු සෞඛ්‍ය සේවාවකට පවා ඩිජිටල් පද්ධති බිඳවැටුණු විට භාවිත කළ හැකි කඩදාසි විකල්ප අවශ්‍ය වේ.

2024 මැයි 7 – ගුවන් තොටුපළවල විද්‍යුත් ගමන් බලපත්‍ර පරීක්ෂණ පද්ධති බිඳවැටීම

Heathrow ඇතුළු එක්සත් රාජධානියේ ගුවන් තොටුපළ කිහිපයක විද්‍යුත් ගමන් බලපත්‍ර පරීක්ෂණ දොරටු පද්ධති තාක්ෂණික දෝෂයකට ලක් විය.

මගීන්ට දිගු පෝලිම්වල රැඳී සිටීමට සිදුවූ අතර දේශසීමා නිලධාරීන්ට ගමන් බලපත්‍ර අතින් පරීක්ෂා කිරීමට සිදුවිය.

ස්වයංක්‍රීය දේශසීමා පරීක්ෂණ පද්ධති පවා රටපුරා බාධා ඇති කළ හැකි බව මෙයින් පෙන්වයි.

යුරෝපය

2025 පෙබරවාරි 27 – යුරෝපීය මහ බැංකුවේ ගෙවීම් පද්ධති බිඳවැටීම

යුරෝපීය මහ බැංකුවේ TARGET සේවා පද්ධතිවල ප්‍රධාන දෘඩාංග දෝෂයක් ඇති විය.

T2 ගෙවීම් පද්ධතිය සහ T2S සුරැකුම්පත් ගනුදෙනු පියවීමේ පද්ධතිය පැය කිහිපයක් ක්‍රියා විරහිත විය. ගෙවීම්, සුරැකුම්පත් ගනුදෙනු පියවීම් සහ මුදල් හුවමාරු කටයුතු අඩාල විය.

ඉතා දියුණු මූල්‍ය පද්ධති පවා බිඳවැටිය හැකි බවත්, එමගින් බැංකු සහ මූල්‍ය ආයතන අතර මුදල් ගනුදෙනුවලට බලපෑම් ඇතිවිය හැකි බවත් මෙයින් පෙන්වයි.

2025 අප්‍රේල් 28 – ස්පාඤ්ඤය සහ පෘතුගාලය පුරා විදුලි බිඳවැටීම

විශාල විදුලි බිඳවැටීමක් හේතුවෙන් ස්පාඤ්ඤය සහ පෘතුගාලය පුරා ප්‍රවාහන, විදුලි සංදේශ සහ විද්‍යුත් ගෙවීම් සේවා අඩාල විය.

දුම්රිය සේවා නතර විය. ව්‍යාපාර, ඉන්ධන පිරවුම්හල් සහ අනෙකුත් අත්‍යවශ්‍ය සේවාවලට බාධා ඇති විය. විදුලිය හෝ සන්නිවේදන පහසුකම් නොමැති ප්‍රදේශවල විද්‍යුත් ගෙවීම් කටයුතු ද අඩාල විය.

මෙයින් ඩිජිටල් පද්ධති මත රඳා පැවතීමේ මූලික දුර්වලතාවක් පැහැදිලි වේ. ඒවා ක්‍රියාත්මක වීමට අවශ්‍ය විදුලිය සහ සන්නිවේදන ජාල නොමැති විට ඩිජිටල් ගෙවීම්, අන්තර්ජාල සේවා සහ විද්‍යුත් සන්නිවේදනය සාමාන්‍ය පරිදි පවත්වාගෙන යා නොහැක.

2024 ජූලි 19 – යුරෝපයේ බැංකු සේවා අඩාල වීම

CrowdStrike පද්ධති බිඳවැටීම යුරෝපයේ බැංකුවලට ද බලපෑවේය.

යුරෝපීය බැංකු අධිකාරිය වාර්තා කළේ බැංකු ගිණුම්වලට පිවිසීම, ගෙවීම්, ATM මගින් මුදල් ගැනීම සහ අන්තර්ජාල බැංකු සේවා තාවකාලිකව අඩාල වූ බවයි.

විදේශීය තාක්ෂණික සේවා සපයන්නෙකුගේ මෘදුකාංග දෝෂයක් රටවල් ගණනාවක මූල්‍ය සේවාවලට බලපෑම් ඇති කළ හැකිය.

ඕස්ට්‍රේලියාව

2023 නොවැම්බර් 8 – Optus රටපුරා සන්නිවේදන පද්ධති බිඳවැටීම

Optus සමාගමේ සන්නිවේදන සේවා බිඳවැටීමෙන් පාරිභෝගිකයන් මිලියන 10.2කට පමණ බලපෑම් එල්ල විය.

මෙම බිඳවැටීම පාරිභෝගිකයන්ට සහ ව්‍යාපාරවලට බලපෑ බවත්, රජයේ අත්‍යවශ්‍ය සේවා, මහජන සෞඛ්‍ය සහ ආරක්ෂක සේවාවලට ද බලපෑම් එල්ල වූ බවත් ඕස්ට්‍රේලියානු රජයේ විමර්ශනයෙන් තහවුරු විය.

ඇතැම් හදිසි දුරකථන ඇමතුම් සම්බන්ධ කරගත නොහැකි විය. පොදු ප්‍රවාහන සේවා ඇතුළු අනෙකුත් සේවාවලට ද බාධා ඇති විය.

2024 මැයි – MediSecure සෞඛ්‍ය තොරතුරු දත්ත උල්ලංඝනය

MediSecure නම් ජාතික විද්‍යුත් බෙහෙත් වට්ටෝරු හුවමාරු සේවා සපයන ආයතනයට සම්බන්ධ සයිබර් ප්‍රහාරයක් හේතුවෙන් ඕස්ට්‍රේලියානුවන් මිලියන 12.9කට පමණ අයත් පෞද්ගලික තොරතුරු සහ බෙහෙත් වට්ටෝරුවලට අදාළ සෞඛ්‍ය තොරතුරු හෙළිවීමේ අවදානමක් ඇති විය.

මෙයින් ඩිජිටල් පද්ධති මත රඳා පැවතීමේ තවත් අනතුරක් පැහැදිලි වේ. සංවේදී වෛද්‍ය සහ පෞද්ගලික තොරතුරු එක් පද්ධතියක ගබඩා කර තිබෙන විට එම පද්ධතියට ප්‍රහාරයක් එල්ල වුවහොත් මිලියන ගණනක ජනතාවගේ තොරතුරු අනතුරට පත්විය හැකිය.

නවසීලන්තය

2021 මැයි 18 – Waikato දිස්ත්‍රික් සෞඛ්‍ය මණ්ඩලයට ransomware සයිබර් ප්‍රහාරයක්

විශාල ransomware ප්‍රහාරයක් හේතුවෙන් Waikato දිස්ත්‍රික් සෞඛ්‍ය මණ්ඩලයට තම පරිගණක ජාලය සහ පද්ධති විසන්ධි කිරීමට සිදුවිය.

රෝහල්වලට බලපෑම් එල්ල විය. ශල්‍යකර්ම කල් දැමීමට සිදුවිය. බරපතළ රෝගීන් වෙනත් රෝහල් වෙත මාරු කිරීමට සිදුවිය. රෝගීන්ගේ සහ ආයතනික තොරතුරු සොරකම් කෙරිණි.

එම සෞඛ්‍ය සේවා පද්ධති මත රඳා පැවති අනෙකුත් සෞඛ්‍ය සේවා සපයන්නන්ට ද මෙම ප්‍රහාරයෙන් බලපෑම් එල්ල විය.

එක් සෞඛ්‍ය ආයතනයකට එල්ල වූ සයිබර් ප්‍රහාරයක් එම ආයතනයට පමණක් සීමා නොවී සමස්ත සෞඛ්‍ය සේවා සැපයීමටම බලපෑවේය.

මෙම උදාහරණවලින් පැහැදිලි වන්නේ කුමක්ද?

මේවා සුළු අපහසුතා නොවේ.

ඩිජිටල් පද්ධති බිඳවැටීමෙන් පහත සඳහන් සේවාවන්ට බලපෑම් ඇතිවිය හැකි බව මෙම සිදුවීම්වලින් පැහැදිලි වේ.

  • හදිසි දුරකථන ඇමතුම් සහ මහජන ආරක්ෂාව.
  • රෝහල් ප්‍රතිකාර, රසායනාගාර පරීක්ෂණ සහ වෛද්‍ය වාර්තා.
  • බැංකු කටයුතු, මුදල් ආපසු ගැනීම සහ විද්‍යුත් ගෙවීම්.
  • ගුවන් තොටුපළ, ආගමන කටයුතු සහ මගී පරීක්ෂණ.
  • රජයේ ගෙවීම් සහ රාජ්‍ය පරිපාලනය.
  • ව්‍යාපාර, සැපයුම් ජාල සහ දෛනික ගනුදෙනු.
  • පෞද්ගලික, මූල්‍ය සහ වෛද්‍ය තොරතුරු.

අනතුර වන්නේ වෙබ් අඩවියක් ක්‍රියා නොකිරීම පමණක් නොවේ.

අත්‍යවශ්‍ය සේවා ගණනාවක් එකම ජාල, මෘදුකාංග සපයන්නන්, දත්ත ගබඩා, විදුලි සංදේශ පද්ධති, Cloud සේවා සහ විදුලි සැපයුම මත රඳා පැවතීමයි සැබෑ අනතුර.

එක් පද්ධතියක ඇතිවන බිඳවැටීමක් තවත් පද්ධතිවලට ද පැතිර යා හැකිය.

සයිබර් ප්‍රහාරයකින් තොරතුරු සොරකම් කිරීමට හෝ මුදල් වෙනත් ගිණුම්වලට යොමු කිරීමට හැකිය. මෘදුකාංග යාවත්කාලීන කිරීමක දෝෂයකින් සේවා අඩාල විය හැකිය. සන්නිවේදන ජාලයක් බිඳවැටීමෙන් හදිසි ඇමතුම් ලබාගැනීමට නොහැකි විය හැකිය. විදුලිය බිඳවැටීමෙන් විද්‍යුත් ගෙවීම් නතර විය හැකිය.

ඩිජිටල් පද්ධති මත අධික ලෙස රඳා පැවතීම රටක අත්‍යවශ්‍ය සේවා එකිනෙකට සම්බන්ධ වූ අවදානමකට ලක් කරයි.

ශ්‍රී ලංකාව – අපට ඇති අවදානම තවත් වැඩිය

තාක්ෂණයෙන් දියුණු, විශාල මුදල් සම්පත් සහ විශේෂඥ දැනුම ඇති රටවලට පවා මෙවැනි බිඳවැටීම්වලට මුහුණ දීමට සිදුවේ නම්, සම්පූර්ණ ඩිජිටල්කරණය මත රඳා පැවතීමට පෙර ශ්‍රී ලංකාව තමන් එයට සූදානම්දැයි විමසිය යුතුය.

ශ්‍රී ලංකාවට එම රටවලට සමාන යටිතල පහසුකම් හෝ සම්පත් නොමැත.

ජනලේඛන හා සංඛ්‍යාලේඛන දෙපාර්තමේන්තුවේ 2025 දත්ත අනුව පරිගණකයක් හෝ ලැප්ටොප් පරිගණකයක් ඇති ශ්‍රී ලාංකික නිවාස සංඛ්‍යාව 21.3%ක් පමණි.

එම තත්ත්වය ප්‍රදේශ අනුව වෙනස් වේ.

  • නාගරික නිවාස – 37.8%.
  • ග්‍රාමීය නිවාස – 18.6%.
  • වතු නිවාස – 5.2%.

අන්තර්ජාලය භාවිත කිරීම යනු සෑම නිවසකටම සුදුසු පරිගණකයක්, විශ්වාසදායක සම්බන්ධතාවක්, දත්ත සඳහා මුදල් ගෙවීමේ හැකියාවක් හෝ සෑම ඩිජිටල් සේවාවක්ම භාවිත කිරීමේ දැනුමක් ඇති බව නොවේ.

පරිගණකයක් නැති ග්‍රාමීය පවුලකට කුමක් සිදුවේද?

අන්තර්ජාල පද්ධතියක් භාවිත කිරීමට නොහැකි වයස්ගත විශ්‍රාමිකයකුට කුමක් සිදුවේද?

දුරකථනය නැති වූ, දත්ත සඳහා මුදල් ගෙවීමට නොහැකි, විදුලිය නොමැති හෝ ඩිජිටල් අනන්‍යතා පද්ධතියකට පිවිසීමට නොහැකි පුද්ගලයකුට කුමක් සිදුවේද?

ඩිජිටල් පද්ධතියට පිවිසීමට නොහැකි වූ පමණින් එම පුරවැසියාට රජයේ සේවාවක් හෝ තමන්ට හිමි ප්‍රතිලාභයක් අහිමි විය යුතුද?

ශ්‍රී ලංකාව දැනටමත් බරපතළ සයිබර් ආරක්ෂක ගැටලුවලට මුහුණ දී තිබේ.

  • 2026දී ඕස්ට්‍රේලියාවට ගෙවීමට නියමිතව තිබූ ශ්‍රී ලංකාවේ විදේශ ණය වාරිකවලින් ඇමරිකානු ඩොලර් මිලියන 2.5ක් පමණ වෙනත් ගිණුම්වලට යොමු විය. අපරාධකරුවන් රජයේ විද්‍යුත් තැපැල් සන්නිවේදනයට මැදිහත් වී එහි තොරතුරු වෙනස් කිරීමෙන් මෙම සිදුවීම ඇති විය.
  • 2025දී විශ්‍රාම වැටුප් දෙපාර්තමේන්තුවට ද ransomware ප්‍රහාරයක් එල්ල වූ අතර, විශාල දත්ත ප්‍රමාණයක් හෙළිදරව් වූ බව වාර්තා විය.

ඩිජිටල් පද්ධති තවදුරටත් පුළුල් කිරීමට පෙර රටේ සයිබර් ආරක්ෂාව, තොරතුරු තහවුරු කිරීමේ ක්‍රම, නිරීක්ෂණය, උපස්ථ පද්ධති සහ බිඳවැටීමකින් පසු නැවත සේවා ආරම්භ කිරීමේ හැකියාව ප්‍රමාණවත්දැයි සෑම ප්‍රතිපත්ති සම්පාදකයකුම විමසිය යුතුය.

ඩිජිටල් යටිතල පහසුකම්, මෘදුකාංග පාලනය, දත්ත ගබඩා කිරීම සහ තාක්ෂණික මෙහෙයුම් කටයුතු විදේශීය සමාගම්වලට සහ බාහිර සේවා සපයන්නන්ට පැවරීමෙන් ඇතිවන අවදානම් ද ශ්‍රී ලංකාව විමසා බැලිය යුතුය.

මෙම පද්ධති පාලනය කරන්නේ කවුද?

පුරවැසියන්ගේ තොරතුරු ගබඩා කරන්නේ කොහේද?

ඒවාට පිවිසිය හැක්කේ කාටද?

දත්ත නැති වූ විට, සොරකම් කළ විට හෝ වැරදි ලෙස භාවිත කළ විට වගකීම දරන්නේ කවුද?

විදේශීය සේවා සපයන්නෙකු තම සේවාව නතර කළහොත්, සයිබර් ප්‍රහාරයකට ලක්වුවහොත් හෝ සේවාව ලබාදීමට නොහැකි වුවහොත් ශ්‍රී ලංකාවට තම සේවා පවත්වාගෙන යා හැකිද?

මේවා හුදෙක් තාක්ෂණික ප්‍රශ්න නොවේ. මේවා ජාතික ආරක්ෂාවට සහ රාජ්‍ය වගකීමට සම්බන්ධ ප්‍රශ්න වේ.

අධ්‍යාපනය – දරුවන් තවදුරටත් තිර මත රඳා පවතින තත්ත්වයකට පත් කරන්නේ ඇයි?

දරුවන් අධික ලෙස ඩිජිටල් තිරවලට නිරාවරණය වීමේ අනතුරු පිළිබඳව වෙනම ජාතික සංවාදයක් අවශ්‍යය.

දරුවන් පරිගණක දැනුම ලබාගත යුතුද, තාක්ෂණය තේරුම්ගත යුතුද යන්න මෙහි ප්‍රශ්නය නොවේ. ඔව්, ඔවුන් එම දැනුම ලබාගත යුතුය.

ප්‍රශ්නය වන්නේ පොත්, අත්අකුරු ලිවීම, කියවීම, අවධානය යොමු කිරීම, ශාරීරික ක්‍රියාකාරකම් සහ ගුරුවරුන් සමඟ සෘජුව සම්බන්ධ වීම වෙනුවට දරුවන්ගේ අධ්‍යාපනය ටැබ්, පරිගණක තිර, අන්තර්ජාල වේදිකා සහ ඩිජිටල් ඉගෙනුම් පද්ධති මත වැඩි වැඩියෙන් රඳා පවතින තත්ත්වයකට පත් කිරීමයි.

ඩිජිටල් අධ්‍යාපනය වැළඳගත් රටවල් දැන් දරුවන්ට කොපමණ තිර කාලයක් අවශ්‍යදැයි නැවත සලකා බලමින් සිටී. එමෙන්ම එයින් දරුවන්ට ඇති වී තිබෙන හානි පිළිබඳව ද අවධානය යොමු කරමින් සිටී.

ස්වීඩනය – නැවත පොත් සහ මූලික අධ්‍යාපනය වෙත

ස්වීඩන් රජය අධ්‍යාපනයේදී තිර භාවිතය අඩු කර කියවීමට වැඩි කාලයක් ලබාදීමේ ප්‍රතිපත්තියකට මාරු වී තිබේ.

මුද්‍රිත පෙළපොත් සහ ගුරු මාර්ගෝපදේශ සඳහා මුදල් වෙන් කර තිබේ. කියවීම, ලිවීම සහ ගණිතය වැනි මූලික අධ්‍යාපනයේ වැදගත්කම වැඩි කර තිබේ. ඩිජිටල් ඉගෙනුම් මෙවලම් භාවිත කළ යුත්තේ ඒවා දරුවන්ගේ ඉගෙනීමට බාධාවක් නොව, ප්‍රයෝජනයක් වන වයසකදී පමණක් බව ද පෙන්වා දී තිබේ.

මුද්‍රිත පොත් සහ ගුරුවරුන්ගේ සෘජු ඉගැන්වීම තවමත් අත්‍යවශ්‍ය බව ස්වීඩනයේ මෙම ප්‍රතිපත්තියෙන් පිළිගෙන තිබේ.

එක්සත් රාජධානිය – පාසල් තුළ ජංගම දුරකථන භාවිතය සීමා කිරීම

2026 ජූනි මාසයේදී එංගලන්තය පාසල් තුළ ජංගම දුරකථන භාවිතය සාමාන්‍යයෙන් තහනම් කළ යුතු බවට නීතිමය මාර්ගෝපදේශ නිකුත් කළේය.

2026 සැප්තැම්බර් මාසයේ සිට පාසල් එය ක්‍රියාත්මක කිරීමට නියමිතය.

පාඩම් අතරතුර අවධානය අඩුවීම, පන්ති කාමරවල බාධා ඇතිවීම සහ හිරිහැර කිරීම වැඩිවීම ජංගම දුරකථන භාවිතය නිසා ඇතිවිය හැකි ගැටලු ලෙස එම මාර්ගෝපදේශයේ සඳහන් වේ.

ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය – පාසල්වල ජංගම දුරකථන සීමා කිරීම

2026 ජූලි මාසය වන විට ඇමරිකාවේ ප්‍රාන්ත 42ක්, Washington DC සහ Puerto Rico ද ඇතුළුව, පාසල් සිසුන්ගේ ජංගම දුරකථන භාවිතය සම්බන්ධ නීති සම්මත කර තිබුණි.

පාසල් කාලය තුළ දරුවන්ගේ ජංගම දුරකථන භාවිතය පාලනය කළ යුතු බවට පිළිගැනීමක් වර්ධනය වෙමින් පවතී.

ඕස්ට්‍රේලියාව – තිර භාවිතය සහ දරුවන්ගේ වර්ධනය

ඕස්ට්‍රේලියානු රජයේ සෞඛ්‍ය මාර්ගෝපදේශ අනුව වයස අවුරුදු දෙකට අඩු දරුවන්ට තිර ඉදිරියේ නිශ්චලව සිටීම නිර්දේශ නොකරයි.

වයස අවුරුදු 2–5 අතර දරුවන්ට දිනකට පැයකට වඩා තිර කාලයක් නොතිබිය යුතු අතර, වයස අවුරුදු 5–17 අතර දරුවන්ට විනෝදාස්වාදය සඳහා තිර භාවිතය දිනකට පැය දෙකකට සීමා කළ යුතු බව නිර්දේශ කර තිබේ.

ශාරීරික ක්‍රියාකාරකම්, ප්‍රමාණවත් නින්ද සහ දිගු වේලාවක් එකම ස්ථානයක වාඩි වී සිටීම අඩු කිරීමේ වැදගත්කම ද එම මාර්ගෝපදේශවල අවධාරණය කරයි.

මේවා අහඹු සීමා කිරීම් නොවේ. දරුවන්ගේ වර්ධනයට ඇති බලපෑම් සහ තාක්ෂණය සමඟ සෞඛ්‍ය සම්පන්න ළමා ජීවිතයක් පවත්වාගෙන යාමේ අවශ්‍යතාව මෙයින් පිළිගෙන තිබේ.

තිර භාවිතය දරුවන්ට බලපාන්නේ කෙසේද? පර්යේෂණවලින් කියන්නේ කුමක්ද?

OECD ආයතනයේ 2025 වාර්තාව වන How’s Life for Children in the Digital Age? ඩිජිටල් තාක්ෂණයෙන් ලැබෙන ප්‍රයෝජන මෙන්ම එහි ඇති අවදානම් ද පෙන්වා දෙයි.

අධික තිර භාවිතය සමඟ සම්බන්ධ විය හැකි ගැටලු ලෙස පහත කරුණු සඳහන් කර තිබේ.

  • අවධානය අඩුවීම සහ අවධානය යොමු කිරීමේ අපහසුතා.
  • නින්දට බාධා ඇතිවීම සහ නින්දේ කාලය අඩුවීම.
  • එළිමහනේ ගත කරන කාලය සහ ශාරීරික ක්‍රියාකාරකම් අඩුවීම.
  • දිගු වේලාවක් වාඩි වී සිටීම සහ අධික බර ඇතිවීමේ අවදානම.
  • බෙල්ල, උරහිස්, මැණික් කටුව සහ පිටුපස වේදනා.
  • ඇස් පෙනීමේ ගැටලු, විශේෂයෙන්ම දුර නොපෙනීමේ තත්ත්වය ඇතිවීමේ අවදානම.

තිර භාවිතය සහ දරුවන්ගේ වර්ධනය අතර ඇති සම්බන්ධය සංකීර්ණ බවත්, සෑම සම්බන්ධතාවකින්ම තිර භාවිතයම එම ගැටලුවට සෘජුව හේතු වූ බව තහවුරු නොවන බවත් OECD පෙන්වා දෙයි.

එබැවින් අධ්‍යාපන ප්‍රතිපත්තිය විය යුත්තේ තාක්ෂණය අවශ්‍ය තැන පමණක්, වගකීමෙන් සහ තෝරා බේරා භාවිත කිරීමයි. අධ්‍යාපනයට සැබෑ ප්‍රයෝජනයක් ඇති බවට ප්‍රමාණවත් සාක්ෂි නොමැතිව දරුවන් තිරවලට නිරාවරණය කිරීම නොවේ.

OECD ආයතනයේ 2025 PISA පර්යේෂණ ද පෙන්වා දෙන්නේ අධ්‍යාපනය සඳහා සීමිතව සහ අරමුණක් ඇතිව ඩිජිටල් උපකරණ භාවිත කිරීමත්, පාසල් කාලය තුළ අධික ලෙස හෝ විනෝදාස්වාදය සඳහා ඒවා භාවිත කිරීමත් එකම දෙයක් නොවන බවයි.

විද්‍යා පාඩම් අතරතුර ඩිජිටල් උපකරණ නිසා අවධානය වෙනතකට යොමුවීම සාමාන්‍ය ගැටලුවක් බව සිසුන් වාර්තා කර තිබේ. එවැනි බාධා අධ්‍යාපන ප්‍රතිඵල අඩුවීම සමඟ ද සම්බන්ධ වී තිබේ.

UNESCO ආයතනයේ 2023 ගෝලීය අධ්‍යාපන නිරීක්ෂණ වාර්තාව ද අධ්‍යාපනයට ඩිජිටල් තාක්ෂණය එක් කිරීමෙන් ලැබෙන අමතර ප්‍රයෝජන පිළිබඳ ස්වාධීන සහ ශක්තිමත් සාක්ෂි සීමිත බව පෙන්වා දුන්නේය. ඉගැන්වීමේ ක්‍රියාවලියට නිසි ලෙස සම්බන්ධ නොකර උපකරණ ලබාදීමෙන් ඇතිවන අවදානම් ද එහි අවධාරණය කර තිබේ.

ජාත්‍යන්තර පර්යේෂණ සහ අධ්‍යාපන ආයතන තාක්ෂණය සමබරව, සාක්ෂි මත සහ සීමාවන් සහිතව භාවිත කළ යුතු බව පෙන්වා දෙන විට ශ්‍රී ලංකාව තවදුරටත් ඩිජිටල් පද්ධති මත රඳා පැවතීමට ඉක්මන් වන්නේ ඇයි?

වෙනත් රටවල් අත්හදා බලා අසාර්ථක වූ අත්දැකීම්වලට ශ්‍රී ලංකාවේ දරුවන් යළිත් ගොදුරු කරන්නේ ඇයි?

දරුවන්ට අවශ්‍ය ගුරුවරුන්, පොත්, අත්අකුරු ලිවීම, කියවීම, සාකච්ඡා කිරීම, ක්‍රීඩා කිරීම, එළිමහනේ කාලය ගත කිරීම, මිතුරන් සමඟ ඇසුරු කිරීම සහ මිනිසුන් සමඟ සෘජුව සම්බන්ධ වීමයි.

තාක්ෂණය මෙම අවශ්‍යතා වෙනුවට ආදේශකයක් නොව, ඒවාට අමතර සහායක් විය යුතුය.

සම්පූර්ණ ඩිජිටල්කරණය සාමාන්‍ය ශ්‍රී ලාංකිකයකුට බලපාන්නේ කෙසේද?

අත්‍යවශ්‍ය සේවා ලබාගත හැක්කේ ඩිජිටල් පද්ධති හරහා පමණක් වන තත්ත්වයක් ඇති වුවහොත් කුමක් සිදුවේදැයි සිතා බලන්න.

  • අන්තර්ජාල අනන්‍යතා හෝ ගෙවීම් පද්ධතියක් ක්‍රියා නොකළහොත් විශ්‍රාමිකයකුට තම විශ්‍රාම වැටුප ලබාගැනීමට නොහැකි විය හැකිය.
  • රෝහලක පද්ධතියක් බිඳවැටුණහොත් රෝගියකුට තම වෛද්‍ය වාර්තා ලබාගැනීමට හෝ වෛද්‍ය හමුවීමක් ලබාගැනීමට නොහැකි විය හැකිය.
  • පාසලේ අන්තර්ජාල පද්ධතිය ක්‍රියා නොකළහොත් දෙමාපියකුට තම දරුවා සම්බන්ධ කටයුත්තක් කරගැනීමට නොහැකි විය හැකිය.
  • විද්‍යුත් ගෙවීම් පද්ධති අඩාල වුවහොත් කුඩා ව්‍යාපාරයකට ගෙවීම් ලබාගැනීමට නොහැකි විය හැකිය.
  • ස්මාර්ට් දුරකථනයක්, අන්තර්ජාල සම්බන්ධතාවක් හෝ ඩිජිටල් ගිණුමක් නොමැති පුරවැසියකුට රජයේ සහතිකයක් ලබාගැනීමට, අයදුම්පතක් ඉදිරිපත් කිරීමට හෝ මහජන ප්‍රතිලාභයක් ලබාගැනීමට නොහැකි විය හැකිය.
  • පවුලක ඇති එකම දුරකථනය නැතිවුවහොත්, සොරකම් කළහොත්, කැඩී ගියහොත් හෝ විදුලිය නැතිවුවහොත් එම පවුලට අත්‍යවශ්‍ය සේවා ලබාගැනීමට නොහැකි විය හැකිය.
  • සයිබර් ප්‍රහාරයකින් පෞද්ගලික, මූල්‍ය, වෛද්‍ය සහ පවුලේ තොරතුරු හෙළිදරව් විය හැකිය.
  • බාහිර සේවා සපයන ආයතනයක පද්ධතියක් බිඳවැටුණහොත් රජයට පවා එම සේවාවන් වහාම යළි ආරම්භ කිරීමට නොහැකි විය හැකිය.

වැඩිම බලපෑමට ලක්වන්නේ අඩු ආදායම්ලාභී, තාක්ෂණික පහසුකම් අඩු, ඩිජිටල් දැනුම අඩු සහ ගැටලුවක් විසඳා ගැනීමට අඩු හැකියාවක් ඇති ජනතාවයි.

ඩිජිටල්කරණය හේතුවෙන් සේවාවන් අහිමි වන නව පුරවැසි පන්තියක් බිහි නොවිය යුතුය.

ශ්‍රී ලංකාව ඉල්ලා සිටිය යුත්තේ කුමක්ද?

තාක්ෂණය ජනතාවට සේවය කළ යුතුද? නැතහොත් ජනතාව තාක්ෂණය මත රඳා පැවතිය යුතුද?

ශ්‍රී ලංකාව අනිවාර්ය සම්පූර්ණ ඩිජිටල්කරණයට විරුද්ධ විය යුතු අතර පහත සඳහන් ආරක්ෂණ ක්‍රම ඉල්ලා සිටිය යුතුය.

1. කඩදාසි විකල්ප: අත්‍යවශ්‍ය රාජ්‍ය සේවා සඳහා කඩදාසි ලේඛන සහ භෞතික අයදුම්පත් භාවිත කිරීමේ අයිතිය ජනතාවට තිබිය යුතුය.

2. සෘජුව සේවා ලබාගැනීමේ පහසුකම්: බැංකු, රජයේ සේවා, සෞඛ්‍ය සේවා සහ රාජ්‍ය පරිපාලන කටයුතු සඳහා ජනතාවට නිලධාරීන් හමුවී සෘජුව සේවා ලබාගැනීමේ පහසුකම් තිබිය යුතුය.

3. මුදල් නෝට්ටු සහ කාසි භාවිතය පවත්වාගැනීම: විද්‍යුත් ගෙවීම් මත පමණක් රඳා සිටීමට ජනතාවට බල නොකළ යුතුය.

4. අන්තර්ජාලයෙන් තොර විකල්ප: අන්තර්ජාලය, විදුලි සංදේශ, විදුලිය හෝ පරිගණක සේවා බිඳවැටුණත් අත්‍යවශ්‍ය සේවා පවත්වාගෙන යා හැකි ක්‍රම තිබිය යුතුය.

5. ස්වාධීන සයිබර් ආරක්ෂක පරීක්ෂණ: ජාතික වශයෙන් වැදගත් සියලු ඩිජිටල් පද්ධති නිරන්තරයෙන් ස්වාධීන ආරක්ෂක පරීක්ෂණවලට ලක් කළ යුතුය.

6. ආපදා අවස්ථාවල සේවා යළි ආරම්භ කිරීමේ සැලසුම්: සෑම අත්‍යවශ්‍ය ඩිජිටල් සේවාවකටම පරීක්ෂා කර තහවුරු කළ උපස්ථ පද්ධති, අන්තර්ජාලයෙන් තොරව භාවිත කළ හැකි වාර්තා සහ අතින් සේවා පවත්වාගෙන යාමේ සැලැස්මක් තිබිය යුතුය.

7. දත්තවල පාලනය සහ ආරක්ෂාව: තම තොරතුරු ගබඩා කරන්නේ කොහේද, ඒවා පාලනය කරන්නේ කවුද, ඒවාට පිවිසිය හැක්කේ කාටද සහ ඒවා සකස් කරන්නේ කුමන බාහිර සමාගම්ද යන්න දැනගැනීමේ අයිතිය ජනතාවට තිබිය යුතුය.

8. බාහිර සේවා සපයන්නන්ගේ වගකීම: විදේශීය සහ පෞද්ගලික තාක්ෂණික සමාගම් සමඟ ඇති ගිවිසුම්වලට දත්ත ආරක්ෂාව, සේවා අඛණ්ඩව පවත්වාගෙන යාම සහ එම සමාගම්වල සේවා නතර වූ විට ක්‍රියාත්මක කළ යුතු විකල්ප පිළිබඳ පැහැදිලි කොන්දේසි ඇතුළත් විය යුතුය.

9. අධ්‍යාපනයේ ආරක්ෂාව: ඩිජිටල් මෙවලම් දරුවන්ගේ වයසට ගැළපෙන, සාක්ෂි මත පදනම් වූ සහ අමතර සහායක් ලෙස පමණක් භාවිත කළ යුතුය. මුද්‍රිත පෙළපොත්, අත්අකුරු ලිවීම, කියවීම සහ ගුරුවරුන්ගේ සෘජු ඉගැන්වීම මූලික අධ්‍යාපනයේ ප්‍රධාන තැන ගත යුතුය.

10. මහජන අදහස් විමසීම: ස්වාධීන අවදානම් ඇගයීමක්, මහජන සංවාදයක් සහ නීතියෙන් සහතික කළ ආරක්ෂණ ක්‍රම නොමැතිව අත්‍යවශ්‍ය සේවා සඳහා ජනතාව ඩිජිටල් පද්ධති මත රඳා පවතින තත්ත්වයකට කිසිදු රජයක් පත් නොකළ යුතුය.

ඩිජිටල්කරණය කිසිදා ඩිජිටල් පද්ධති මත සම්පූර්ණයෙන් රඳා පැවතීමක් නොවිය යුතුය.

ජාලයක්, සේවාදායකයක්, මෘදුකාංග පද්ධතියක්, බාහිර සේවා සපයන්නෙකු හෝ විදුලි සැපයුමක් බිඳවැටුණු විට රටක් ලෙස ක්‍රියාත්මක වීමේ හැකියාව ශ්‍රී ලංකාව අහිමි කර නොගත යුතුය.

තාක්ෂණය ජනතාවට වැඩි ප්‍රවේශයක්, වැඩි පහසුවක් සහ වැඩි නිදහසක් ලබාදිය යුතුය. මූලික සේවාවක් ලබාගැනීම සඳහා අනිවාර්ය කොන්දේසියක් බවට එය පත් නොවිය යුතුය.

අනිවාර්ය ඩිජිටල්කරණයෙන් ප්‍රයෝජන ලබන්නේ කවුද? එම පද්ධති පාලනය කරන්නේ කවුද? අවදානම දරන්නේ කවුද? ඒවා බිඳවැටුණු විට වගකීම දරන්නේ කවුද? යන්න අප විමසිය යුතුය.

විදේශීය ආධාර හෝ ප්‍රදාන ලැබෙන පමණින් ආපසු හැරවිය නොහැකි ජාතික තීරණ ගත යුතු නැත. වෙනත් රටක් හෝ ආයතනයක් මුදල් ලබාදෙන නිසා පමණක් ඩිජිටල් ව්‍යාපෘතියක් රටට ප්‍රයෝජනවත් වන්නේ නැත.

සම්පූර්ණ ඩිජිටල් පද්ධති මත රඳා පැවතීම ආපසු හැරවිය නොහැකි තත්ත්වයකට පත්වීමට පෙර ශ්‍රී ලංකාව පුරා මහජන සංවාදයක්, ස්වාධීන ජාතික අවදානම් ඇගයීමක් සහ මහජන විරෝධයක් ඇති කළ යුතුය.

ප්‍රගතිය යනු ජනතාවට වැඩි නිදහසක් ලබාදීමයි. බිඳවැටිය හැකි තාක්ෂණයකට මුළු රටක්ම ප්‍රාණ ඇපකරුවන් බවට පත් කිරීම නොවේ.

 

ශෙනාලි ඩී. වඩුගේ

DIGITAL COLLAPSE IN THE WEST – SRI LANKA MUST REJECT TOTAL DIGITALIZATION

You may also like...

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *