ශිෂ්ටාචාරයක ඉතිහාසය වෙනස් කිරීමට අයිතිය ඇත්තේ කාටද? ශ්‍රී ලංකාව ලෝකයෙන් අසයි. පුරාණ උරුමයන්, පූජනීය භූමි සහ ඓතිහාසික අනන්‍යතාව රැකගැනීම සඳහා ලෝකය පුරා පවතින අරගලය
ලෝකයට අනතුරු ඇඟවීමක් – ශ්‍රී ලංකාවට නොසලකා හැරිය නොහැකි වගකීමක්
ශිෂ්ටාචාරයක් එක රැයකින් අතුරුදන් වන්නේ නැත.
එහි පැරණි ස්මාරක තවමත් පවතින්නට පුළුවන. පුරාණ විහාරස්ථාන නැරඹීමට ජනතාව පැමිණෙන්නට පුළුවන. ඓතිහාසික ස්ථානවල පැරණි නම් තවමත් භාවිත වන්නට පුළුවන.
එහෙත් කාලයත් සමඟ එම පූජනීය භූමිවල අනන්‍යතාව වෙනස් විය හැකිය. ඒවායේ ඓතිහාසික අයිතිය පිළිබඳ වෙනත් මත ඉදිරිපත් විය හැකිය. ආගමික සම්ප්‍රදායන් දුර්වල කළ හැකිය. අවට පරිසරය වෙනස් කළ හැකිය. එම ස්ථාන පරම්පරා ගණනාවක් රැකබලා ගත් මුල් උරුමකරුවන් පසෙකට තල්ලු කළ හැකිය.
එක පැරණි ස්මාරකයක්වත් කඩා නොදමා ශිෂ්ටාචාරයක අනන්‍යතාව ක්‍රමයෙන් වෙනස් කළ හැක්කේ මේ ආකාරයටය.
ශ්‍රී ලංකාවේම ඉතිහාසය තුළ ආක්‍රමණ සහ යටත්විජිත පාලනය නිසා මෙරට බෞද්ධ ශිෂ්ටාචාරයට සිදුවූ බලපෑම් පිළිබඳ උදාහරණ තිබේ.
දකුණු ඉන්දීය ආක්‍රමණ සමහර අවස්ථාවල බෞද්ධ ආයතන විනාශ කිරීම හා ඒවාට හානි කිරීම දක්වා ගොස් තිබේ. ඉන්පසු ඇතිවූ ආගමික හා දේශපාලන වෙනස්කම් ද බෞද්ධ පූජනීය ස්ථානවලට බලපා තිබේ.
යටත්විජිත පාලනය යටතේ ආගමික උරුමයන් අහිමිවීම තවත් ආකාරයකින් සිදුවිය. එම කාලයේ බෞද්ධ ආගමික ස්ථාන විනාශ කිරීම, වෙනත් කටයුතු සඳහා අත්පත් කරගැනීම සහ වෙනත් ආගම්වලට පවරාගැනීම පිළිබඳ ඓතිහාසික වාර්තා තිබේ.
පැරණි බෞද්ධ විහාරස්ථාන පිහිටි ස්ථානවල හෝ ඒවාට ආසන්නව කෝවිල් සහ පල්ලි ඉදිකිරීම පිළිබඳ චෝදනා ද තිබේ. මේ සියලු ඓතිහාසික කරුණු පුරාවිද්‍යාත්මක සාක්ෂි, යටත්විජිත වාර්තා, සෙල්ලිපි සහ වෙනත් මුල් ලේඛන මත පදනම්ව විමර්ශනය කළ යුතුය. ඒවා නොසලකා හැරීම හෝ ප්‍රතික්ෂේප කිරීම නොකළ යුතුය.
ලෝකයේ පැරණිතම ශිෂ්ටාචාරවල උරුමයන් අද විවිධ අභියෝගවලට මුහුණ දෙමින් සිටී. ආගමික ව්‍යාප්තිය, එකම ස්ථානයකට ඉදිරිපත් කරන විවිධ ඓතිහාසික අයිතිවාසිකම්, ඉඩම් භාවිතයේ වෙනස්කම්, සංචාරක ව්‍යාපාරය මුල් කරගත් සංවර්ධනය, වාණිජකරණය, විදේශ අරමුදල් සහ දේශපාලන තීරණ ඒ අතර වේ.
මෙහි ගැටලුව ගොඩනැගිල්ලක් ඉදිකිරීම හෝ සංචාරකයන් පැමිණීම පමණක් නොවේ. සියවස් ගණනාවක් හෝ වසර දහස් ගණනක් පුරා ගොඩනැගුණු ස්ථානයක ඓතිහාසික, ආගමික සහ සංස්කෘතික අනන්‍යතාව එකතු වන විවිධ තීරණ හරහා වෙනස් වීමයි.
පුරාණ උරුම භූමි දෙස බලන්නේ ඉඩම් හෝ දේපළ ලෙස පමණක් නම් ඒවායේ පුරාවිද්‍යාත්මක, ගෘහ නිර්මාණ හා ශිෂ්ටාචාරමය වටිනාකම නොපෙනේ.
ඒ වෙනුවට මහල් නිවාස, සාප්පු සංකීර්ණ, හෝටල් සහ වෙනත් වාණිජ ගොඩනැගිලි ඉදිකිරීමෙන් ලැබෙන ආදායම පමණක් පෙනේ. එවැනි සංවර්ධනයක් නිසා නැවත ලබාගත නොහැකි ඓතිහාසික උරුමයක් විනාශ විය හැකිය. එයින් ලාභ ලබන්නේ අද එම ව්‍යාපෘති කරන පිරිස පමණක් විය හැකි අතර, එම උරුමය අනාගත පරම්පරාවට ඉතිරි නොවිය හැකිය.
පසුව පැමිණෙන අයගේ අරමුණු ඉටු කිරීමට ශිෂ්ටාචාරයකට තම අනන්‍යතාව අත්හැරීමට සිදු නොවිය යුතුය.
ඓතිහාසික උරුමයන්ට අයිතිවාසිකම් කියාපෑම: මුලින්ම තමන්ට අයිති නොවූ දේ තමන්ගේ කරගැනීම
ආගමික හා සංස්කෘතික ගැටුම්වලදී නැවත නැවත දක්නට ලැබෙන කරුණක් වන්නේ පැරණි පූජනීය ස්ථාන පිළිබඳ විවිධ පාර්ශ්වයන් අයිතිවාසිකම් කියාපෑමයි.
ශ්‍රී පාදය ඒ සඳහා ශ්‍රී ලංකාවේ වැදගත්ම උදාහරණයකි.
බුදුදහම ක්‍රිස්තියානි ආගමට සියවස් හයකට පමණ පෙරත්, ඉස්ලාම් ආගමට වසර දහසකට වැඩි කාලයකට පෙරත් පැවතිණි.
එහෙත් බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ශ්‍රී පාද ලාංඡනය හා සම්බන්ධ පැරණි බෞද්ධ වන්දනා ස්ථානයක් වන ශ්‍රී පාදය හෙවත් සමනල කන්ද, පසුව ඇතිවූ ක්‍රිස්තියානි හා ඉස්ලාම් සම්ප්‍රදායන් තුළ ආදම්ගේ පා සටහන ලෙස ද හඳුන්වනු ලැබේ.
එවිට ඉතිහාසය විසින් අපෙන් අසන ප්‍රශ්නයක් තිබේ.
පැරණි බෞද්ධ පූජනීය භූමියකට පසුව වෙනත් ආගමික අනන්‍යතා එකතු වූයේ කෙසේද? එම පසුකාලීන අර්ථකථන අද බහු ආගමික ස්ථානයක් ලෙස ඉතිහාසයට හා ජනතාවගේ අදහස්වලට ඇතුළත් වූයේ කෙසේද?
බෞද්ධ ස්ථාන පමණක් බහු ආගමික ස්ථාන බවට පත් කළ යුතු යැයි කියන්නේ ඇයි? අනෙකුත් ආගම්වල පූජනීය ස්ථාන ඒ ඒ ආගම්වලට පමණක් සීමා වී තිබිය යුතු යැයි සලකන්නේ ඇයි?
මෙහි ප්‍රශ්නය පසුකාලීනව වෙනත් ආගමික සම්ප්‍රදායන් තමන්ගේම අර්ථකථන ගොඩනඟා ගැනීම නොවේ.
ප්‍රශ්නය වන්නේ ඓතිහාසිකව පැරණි බෞද්ධ පූජනීය භූමියක මුල් අනන්‍යතාව පසුව ඇතිවූ අර්ථකථන නිසා දුර්වල කළ යුතුද යන්නයි.
ඓතිහාසික ප්‍රමුඛතාව, පුරාවිද්‍යාත්මක සාක්ෂි, පැරණි වංශකතා, සෙල්ලිපි, ආගමික වාර්තා සහ අඛණ්ඩව පවත්වාගෙන ආ භාරකාරත්වය වැදගත් වේ.
පසුව ඇතිවූ ආගමික අර්ථකථනයක්, පුරාණ ශිෂ්ටාචාරයක ස්ථාපිත ඓතිහාසික උරුමයට සමාන තැනක තැබිය යුතු නැත.
පැරණි විහාරස්ථාන, කඳු, පුරාවිද්‍යාත්මක නටබුන් සහ පූජනීය භූමි සම්බන්ධයෙන් වෙනත් අනන්‍යතා ඉදිරිපත් කරන සෑම අවස්ථාවකදීම මෙම විමර්ශනය කළ යුතුය.
ස්ථාපිත උරුම ස්ථාන අවට වෙනත් ආගමික ව්‍යාප්තිය
ශිෂ්ටාචාරයක අනන්‍යතාව වෙනස් කිරීම පැරණි ස්මාරකයක් ඇතුළතින්ම ආරම්භ විය යුතු නැත.
එය ආරම්භ විය හැක්කේ ඒ අවටිනි.
පැරණි පූජනීය ස්ථානවලට ආසන්නව නව ආගමික ගොඩනැගිලි, ආයතන සහ ක්‍රියාකාරකම් ආරම්භ කිරීමෙන් එම ස්ථානයේ භෞතික හා සංස්කෘතික පරිසරය ක්‍රමයෙන් වෙනස් විය හැකිය.
අද දළදා මාලිගාව අවට බෞද්ධ නොවන ආගමික ගොඩනැගිලි සහ වෙනත් ඉදිකිරීම් දක්නට ලැබේ. එම නිසා එම පූජනීය භූමිය අවට ඓතිහාසික ස්වභාවය කාලයත් සමඟ වෙනස් වී ඇත්තේ කෙසේද යන්න පිළිබඳ ප්‍රශ්න මතු වේ.
1918 මහනුවර කෝලාහලය ද බෞද්ධ පෙරහර පැවැත්වීම සහ පොදු මාර්ග භාවිතය සම්බන්ධයෙන් ඇතිවූ ගැටුම් පිළිබඳ වැදගත් ඓතිහාසික මතක් කිරීමකි.
පෙරහර මාවත ඔස්සේ බෞද්ධ ඇසළ පෙරහර ගමන් කිරීම සම්බන්ධයෙන් විරෝධතා ඇතිවූ අතර, ඉන්පසු යටත්විජිත පාලනය එම ගැටලුවට මුහුණ දුන් ආකාරය ද ඓතිහාසිකව විමර්ශනය කළ යුතුය. බෞද්ධ ආගමික කටයුතු පැවැත්වීමට හා ඒවාට ප්‍රවේශ වීමට ඇතිවූ සීමා සහ ගැටලු පිළිබඳ පුළුල් ඉතිහාසයේ කොටසක් ලෙස මෙම සිදුවීම සලකා බැලිය යුතුය.
මෙහි ගැටලුව වෙනත් ජනකොටස්වලට අයත් ගොඩනැගිලි පැවතීම පමණක් නොවේ.
අඛණ්ඩව ගත් ඉඩම් භාවිත තීරණ, ඉදිකිරීම් සහ පරිපාලන වෙනස්කම් හරහා ශ්‍රී ලංකාවේ අතිශය පූජනීය බෞද්ධ ස්ථාන අවට ඓතිහාසික පරිසරය වෙනස් වී ඇත්ද යන්නයි.
දළදා මාලිගාවට සිදුවූවා යැයි කියන වෙනස්කම් අනුරාධපුරයට හෝ මාතලේ අලුවිහාරයට සිදුවීමට ඉඩ නොදිය යුතුය.
අද ශ්‍රී ලංකාවේ පහත සඳහන් ස්ථාන සම්බන්ධයෙන් ද අවධානය යොමු වී තිබේ.
- අනුරාධපුරයේ පුරාණ බෞද්ධ පූජනීය නගරය.
- ඉන්දියාව විසින් ප්‍රවර්ධනය කරන, ශ්‍රී ලංකාවට අයත් නොවන රාමායණ මාර්ගය මෙරටට ඇතුළත් කිරීමේ උත්සාහය.
- පාලි ත්‍රිපිටකය ලියා තැබීම හා සම්බන්ධ අලුවිහාරය.
- ශ්‍රී පාදය සහ ඒ අවට වන්දනා භූමිය.
- පුරාවිද්‍යාත්මක සීමා, ඉඩම් අයිතිය, ආගමික ගොඩනැගිලි, වන්දනා ගමන් සඳහා ඇති ප්‍රවේශය සහ විරෝධතා පැවැත්වීම සම්බන්ධ ගැටලු ඇති අනෙකුත් පුරාණ බෞද්ධ ස්ථාන.
කුරුන්දි විහාරය, මුහුදු මහා විහාරය සහ වඩ්ඩමාන පබ්බත විහාරය ඒ අතරින් කඩිනමින් අවධානය යොමු කළ යුතු උදාහරණ වේ.
පූජනීය ස්ථානවල පුවරු ප්‍රදර්ශනය කරමින් හෝ උද්ඝෝෂණ පැවැත්වීමෙන් වන්දනා කටයුතුවලට, වන්දනාකරුවන්ට සහ මහා සංඝරත්නයට සිදුවන බලපෑම් ද විමර්ශනය කළ යුතුය.
අලුවිහාරය ආසන්නයේ වර්ග අඩි 10,000ක ශාලාවක් සහිත මුස්ලිම් පල්ලියක් ඉදිකිරීමට ඉදිරිපත් වී ඇති බව කියන යෝජනාව විශේෂයෙන්ම දැඩි අවධානයට ලක්විය යුතුය.
ජාත්‍යන්තර වැදගත්කමක් ඇති බෞද්ධ උරුම ස්ථානයක් ආසන්නයේ මෙතරම් විශාල ඉදිකිරීමකට අවසර ඉල්ලන්නේ හෝ ලබාදෙන්නේ කෙසේද? විශේෂයෙන්ම පුරාවිද්‍යාත්මක විරෝධතා ද මතු වී ඇති බව වාර්තා වන විට මෙය තවත් බරපතළ ප්‍රශ්නයකි.
මෙම අවසර ලබාගැනීමේ ක්‍රියාවලියට යම් බලපෑම් හෝ බලපෑම් කිරීමේ උත්සාහයන් තිබේද? පුරාවිද්‍යාත්මක සහ පූජනීය ස්ථාන ආරක්ෂා කිරීමේ නීති අනුගමනය කර තිබේද? මෙම ඉදිකිරීමට අවසර ලබාදී ඇත්තේ කුමන බලධාරීන් විසින්ද?
මේ සියල්ල නීත්‍යනුකූලව සහ මහජනතාව ඉදිරියේ විමර්ශනය කර මෙම යෝජිත ඉදිකිරීම නතර කළ යුතුය.
පූජනීය ස්ථානයක් ආරක්ෂා කිරීමේදී එහි ප්‍රධාන ගොඩනැගිල්ල පමණක් සලකා බැලිය නොහැකිය. ඒ අවට භූමිය, සාම්ප්‍රදායික ප්‍රවේශ මාර්ග, ආගමික කටයුතු සහ පුරාවිද්‍යාත්මක පරිසරය ද එම උරුමයේ කොටසකි.
පුරාණ බෞද්ධ උරුම ස්ථානයක් අවට පරිසරය එහි ස්වභාවය මුළුමනින්ම වෙනස් කළ හැකි ඉදිකිරීම්වලට යටත් කළ යුත්තේ ඇයි?
සංචාරක ව්‍යාපාරය, සංස්කෘතික හුවමාරුව සහ පූජනීය භූමිවල අනන්‍යතාව වෙනස් කිරීම
තවත් වැදගත් කරුණක් වන්නේ පැරණි ආගමික භූමි සාමාන්‍ය සංචාරක හා සංස්කෘතික සංවර්ධන ස්ථාන බවට පත් කිරීමයි.
ඇතැම් අවස්ථාවල ශ්‍රී ලංකාවෙන් පිටත ආරම්භ වූ ඓතිහාසික හා පුරාවෘත්ත කතා ද ඒ සමඟ ප්‍රවර්ධනය කෙරේ. එම කතා ශ්‍රී ලංකාවේම ලේඛනගත ඉතිහාසය හා ශිෂ්ටාචාර සම්ප්‍රදායන් යටපත් කිරීමට හෝ ඒවා සමඟ තරගකාරී තත්ත්වයක් ඇති කිරීමට ඉඩ තිබේ.
සංචාරක ව්‍යාපාරය බොහෝ විට ආර්ථික අවස්ථාවක් ලෙස හඳුන්වනු ලැබේ.
එහෙත් උරුම සංස්කෘතියට ගරු නොකර සකස් කරන සංචාරක සැලසුම් නිසා පූජනීය ස්ථානවල අරමුණ, පරිපාලනය සහ භෞතික ස්වභාවය ද වෙනස් විය හැකිය.
උරුමයන් සහ සංවර්ධනය පිළිබඳ සාකච්ඡාවලදී වැඩි වැඩියෙන් භාවිත වන වචන කිහිපයක් දෙස බලන්න.
- බහු ආගමික උරුමය.
- සියලු ආගම්වලට පොදු පූජනීය ස්ථාන.
- ඒකාබද්ධ ආගමික උරුමය.
- සංස්කෘතික හුවමාරුව.
- අන්තර් ආගමික සංචාරක ව්‍යාපාරය.
- සාමකාමී සහජීවනය.
- සියලු දෙනා ඇතුළත් සංවර්ධනය.
මෙම වචන ඉඩම් භාවිත සැලසුම්වලට, අරමුදල් ගිවිසුම්වලට සහ සංවර්ධන යෝජනාවලට ඇතුළත් කරන විට ඒවායේ සැබෑ අර්ථය කුමක්දැයි මහජනතාව විමසා බැලිය යුතුය.
එමෙන්ම කාලයත් සමඟ විවිධ පරිපාලන තීරණ හරහා ඒවා කුමන තත්ත්වයකට පත්විය හැකිද යන්නත් සොයා බැලිය යුතුය.
සංස්කෘතික හුවමාරුවක් හෝ සංචාරක ප්‍රවර්ධනයක් ලෙස ආරම්භ වන දෙයක්, කාලයත් සමඟ නව ආයතනික ක්‍රම, වෙනත් ඓතිහාසික කතා සහ පැරණි පූජනීය භූමියක ස්වභාවය වෙනස් කිරීම දක්වා ගමන් කළ හැකිය. අවසානයේ මුල් අනන්‍යතාව වෙනුවට වෙනත් අනන්‍යතාවක් ඇති විය හැකිය.
අද බංග්ලාදේශය, මාලදිවයින සහ ඇෆ්ගනිස්ථානය වැනි කලක් බෞද්ධ රටවල් ලෙස පැවති රටවල් ගැන ලෝකය කතා කරන බව ශ්‍රී ලංකාව සිහි තබාගත යුතුය.
මෙවැනි වචන භාවිත වන්නේ සංස්කෘතික කටයුතු විස්තර කිරීමට පමණක්ද? නැතහොත් නව ආගමික ආයතන, වෙනත් ඓතිහාසික කතා, ඉදිකිරීම් සහ පැරණි පූජනීය ස්ථානවල පරිපාලනය වෙනස් කිරීමට සාධාරණ හේතු ලෙසද යොදාගන්නේ?
බෞද්ධ පූජනීය නගරයක් ක්‍රමයෙන් විවිධ ආගම්වලට අයත් සංචාරක ආකර්ෂණ ස්ථාන එකතුවක් බවට පත් නොවිය යුතුය.
වන්දනා ස්ථානයක් එහි මුල් අරමුණට හානි වන ආකාරයෙන් වාණිජ සංචාරක කලාපයක් බවට පත් නොකළ යුතුය.
සංචාරක ව්‍යාපාරය කළ යුත්තේ උරුමය ආරක්ෂා කිරීම මිස එය වෙනුවට වෙනත් දෙයක් ආදේශ කිරීම නොවේ.
යුරෝපය: ඓතිහාසික ආගමික ස්ථානවල මුල් අනන්‍යතාව වෙනස් වූ විට සිදුවන්නේ කුමක්ද?
යුරෝපයේ පැරණි ක්‍රිස්තියානි ආගමික ගොඩනැගිලිවල ආගමික භාවිතය වෙනස් වූ බවට ලේඛනගත උදාහරණ තිබේ.
ඇම්ස්ටර්ඩෑම් නගරයේ පැරණි ජේසු නිකායික ශාන්ත ඉග්නේෂස් දේවස්ථානය 1982දී මුස්ලිම් ප්‍රජාවකට විකිණීමෙන් පසු ෆාතිහ් පල්ලිය බවට පත් විය.
තුර්කියේ ඉස්තාන්බුල් නුවර හගියා සොෆියා ගොඩනැගිල්ල බයිසැන්තියානු ආසන දෙව්මැදුරක් ලෙස පැවති අතර, පසුව ඔටෝමාන් මුස්ලිම් පල්ලියක් බවටත්, කෞතුකාගාරයක් බවටත් පත්විය. 2020දී එය නැවත මුස්ලිම් පල්ලියක් බවට පත් කෙරිණි.
ස්පාඤ්ඤයේ කෝර්ඩෝබා මුස්ලිම් පල්ලිය සහ දෙව්මැදුර ද ආගමික අයිතිය සහ භාවිතය කාලයත් සමඟ වෙනස් වූ ආකාරය පෙන්වන තවත් උදාහරණයකි.
ජර්මනියේ ද පල්ලි විශාල සංඛ්‍යාවක් වසා දැමීම සහ ආගමික භාවිතයෙන් ඉවත් කිරීම සිදුවී තිබේ. එහෙත් ඒවායින් බොහොමයක් මුස්ලිම් පල්ලි බවට පරිවර්තනය වූ බව වැරදි ලෙස හඳුන්වා නොදිය යුතුය.
මෙම උදාහරණවලින් පෙනෙන්නේ ආගමික ගොඩනැගිලි සහ ඒවා අවට ඇති ආයතනික පරිසරය කාලයත් සමඟ විශාල වෙනස්කම්වලට ලක්විය හැකි බවයි.
ලෝකයේ සියලුම පැරණි ශිෂ්ටාචාර විසින් ඇසිය යුතු ප්‍රශ්නය මෙයයි.
පූජනීය ස්ථානවලට මුල් අනන්‍යතාව ලබාදුන් ආගමික, සංස්කෘතික සහ ආයතනික සම්බන්ධතාව අහිමි වූ විට සමාජයකට සිදුවන්නේ කුමක්ද?
තමන්ගේ පැරණි උරුමයට මෙවැනි වෙනස්කම් සිදුවීමට පෙර ඒවායේ ප්‍රතිවිපාක තේරුම් ගැනීම සෑම ශිෂ්ටාචාරයකම වගකීමකි.
ආගමික විශ්වාස නොදරන පුද්ගලයන් විසින් රජයන් මෙහෙයවනු ලැබුවද, ඔවුන්ගේ පෞද්ගලික විශ්වාස හෝ ආගමික අදහස් රටේ ශිෂ්ටාචාර උරුමය, ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවෙන් පැවරෙන වගකීම් සහ ජනතාවගේ මූලික අයිතිවාසිකම් ඉක්මවා යා නොහැකිය.
ජනතා නියෝජිතයන් තෝරා පත් කරගන්නේ ඔවුන්ගේ පෞද්ගලික ආගමික හෝ ආගම විරෝධී අදහස් අනාගත පරම්පරාවන් මත පැටවීමට නොවේ.
පෙර පරම්පරාවලින් උරුම වූ රටේ ඓතිහාසික, සංස්කෘතික හා ආගමික පදනම ඇතුළු ජාතික උරුමය ආරක්ෂා කිරීම ඔවුන්ට පැවරෙන වගකීමකි.
ජනගහනය, ආයතන සහ පරිපාලන වෙනස්කම්
පැරණි ස්ථාන අවට පරිසරය ක්‍රමයෙන් වෙනස් කිරීම හරහා ද උරුමයන් අහිමි විය හැකිය.
ඒ සඳහා බලපාන කරුණු අතර:
- නව ආගමික ආයතන පිහිටුවීම.
- ඉඩම් අයිතිය සහ ඉඩම් භාවිතය වෙනස් කිරීම.
- ආරක්ෂිත ස්මාරක අවට ඉදිකිරීම් කිරීම.
- නව ප්‍රවේශ මාර්ග සහ වාණිජ සංවර්ධන ව්‍යාපෘති.
- ඓතිහාසික ස්ථාන පිළිබඳ අර්ථකථන වෙනස් කිරීම.
- සාම්ප්‍රදායික භාරකාරත්වයට බලපාන පරිපාලන තීරණ.
- පුරාවිද්‍යාත්මක හා සංස්කෘතික වැදගත්කම නොසලකා සංවර්ධන අවසර ලබාදීම.
එක් සංවර්ධන තීරණයක් බැලූ බැල්මට එතරම් වැදගත් නොවන බව පෙනෙන්නට පුළුවන.
එහෙත් කාලයත් සමඟ ගනු ලබන තීරණ රැසක් එකතු වූ විට පුරාණ පූජනීය භූමියක මුළු ස්වභාවයම වෙනස් විය හැකිය.
එබැවින් සෑම යෝජනාවක්ම එහි ක්ෂණික බලපෑම අනුව පමණක් නොව, කාලයත් සමඟ ඇතිවන සමස්ත බලපෑම, භූගෝලීය වෙනස්කම්, ජනගහන වෙනස්කම්, ආයතනික වෙනස්කම් සහ දිගුකාලීන ප්‍රතිවිපාක අනුව ද විමර්ශනය කළ යුතුය.
අද ඉතා සුළු හා අහිංසක වෙනසක් ලෙස පෙනෙන දෙයක්, හෙට පූජනීය භූමියේ විශාල හා ආපසු හැරවිය නොහැකි වෙනස්කම්වලට මඟ පෙන්වන පූර්වාදර්ශයක් විය හැකිය.
විදේශ අරමුදල් සහ ශිෂ්ටාචාර උරුමයන් පිළිබඳ ආර්ථික සම්මුති
පුරාණ උරුමයන් ඇති රටවල් මුහුණ දෙන බරපතළම අවදානම් අතරින් එකක් මෙයයි.
ලෝකයේ පැරණිතම ශිෂ්ටාචාර බොහොමයක් පිහිටා ඇත්තේ ආර්ථික දුෂ්කරතා, යටත්විජිත සමයෙන් ඉතිරි වූ පරිපාලන ක්‍රම, දේශපාලන නායකත්වයේ ඇතැම් කොටස් තුළ තවමත් පවතින යටත්විජිත මානසිකත්වය, ණය බර, දේශපාලන අස්ථාවරත්වය සහ විදේශ ආධාර මත යැපීම වැනි ගැටලුවලට මුහුණ දෙන සංවර්ධනය වෙමින් පවතින රටවලය.
යටත්විජිත පාලනයෙන් නිදහස ලැබූ පසුවත් සමහර නායකයන් තුළ පවතින යටත්විජිත මානසිකත්වය, ජාතික ශිෂ්ටාචාර අනන්‍යතාව ආරක්ෂා කිරීමට වඩා විදේශ අනුමැතිය, විදේශ අරමුදල් සහ රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික සබඳතා ප්‍රමුඛ කරගන්නා විට තවත් හානිකර විය හැකිය.
ආර්ථික පීඩනයට මුහුණ දෙන රජයන් විදේශ ප්‍රදාන, ආයෝජන, සංචාරක ව්‍යාපෘති සහ රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික සබඳතා මත වැඩි වැඩියෙන් යැපෙන්නට පුළුවන.
මෙහි අවදානම ඇතිවන්නේ කෙටි කාලීන ආර්ථික හා දේශපාලන වාසි, ජාතික උරුමය ආරක්ෂා කිරීමට වඩා ඉහළින් තබන විටය.
විදේශ ආධාර මගින් යටිතල පහසුකම් සඳහා ප්‍රමුඛතාව දෙන ආකාරය, සංචාරක සැලසුම්, ආයතනික ක්‍රම සහ ඓතිහාසික භූමි සංවර්ධනය කෙරෙහි බලපෑම් ඇති විය හැකිය.
රජයන් වෙනස් විය හැකිය. දේශපාලන සබඳතා වෙනස් විය හැකිය. විදේශ අරමුදල් ලබාදීමේ අරමුණු ද වෙනස් විය හැකිය.
එහෙත් පුරාණ ශිෂ්ටාචාරයක උරුමය විනාශ වුවහොත් හෝ එහි අනන්‍යතාව දුර්වල වුවහොත් එය නැවත යථා තත්ත්වයට පත් කළ නොහැකි විය හැකිය.
ශ්‍රී ලංකාව: අනුරාධපුරය පිළිබඳ ප්‍රශ්නය
ඉන්දියානු අරමුදල් යටතේ යෝජිත රුපියල් බිලියන 7.7ක අනුරාධපුර පූජනීය නගර සංවර්ධන ව්‍යාපෘතිය ශ්‍රී ලංකාව විශේෂයෙන්ම සැලකිල්ලෙන් විමර්ශනය කළ යුතුය.
යෝජනාවක් ඉන්දියානු මහ කොමසාරිස් කාර්යාලයට ඉදිරිපත් කළ බව රජය තහවුරු කර තිබේ.
එහෙත් සම්පූර්ණ ව්‍යාපෘති ලේඛන, අරමුදල් ලබාදීමේ කොන්දේසි, සවිස්තරාත්මක සිතියම්, යෝජිත ක්‍රියාකාරකම් සහ ව්‍යාපෘතිය ක්‍රියාත්මක කරන ආකාරය මහජනතාවට හෙළි කළ යුතුය.
මෙම ප්‍රශ්නය තවත් වැදගත් වන්නේ ශ්‍රී ලංකාවේ රාමායණ මාර්ගය ඉන්දියාව විසින් නිල වශයෙන් ප්‍රවර්ධනය කිරීම සහ රාවණ රජුගේ පරාජය ඉන්දියාවේ දිගින් දිගටම ප්‍රසිද්ධියේ සැමරීම යන කරුණු සමඟ සලකා බලන විටය.
රාමායණයට අනුව රාවණා ලංකාවේ රජු ලෙස හඳුන්වනු ලැබේ. ඉන්දියාවේ ඇතැම් ප්‍රදේශවල සෑම වසරකම රාවණාගේ අනුරූ පුළුස්සා දැමීම උත්සවයක් ලෙස සිදු කෙරේ. එම උත්සවවලට දේශපාලන හා ආයතනික අනුග්‍රහය ද ලැබේ.
මෙය ගැඹුරින් විමසා බැලිය යුතු ප්‍රශ්නයක් මතු කරයි.
රාවණා පිළිබඳ ඉතිහාසය අතීත කතාවක් පමණක්ද? නැතහොත් ලංකාවේ රජු විනාශ කළ යුතු සතුරෙකු ලෙස පෙන්වන එම සංකේතය අද දක්වාම ප්‍රසිද්ධ උත්සව හරහා ඉදිරියට ගෙන යන්නේද?
අනෙක් අතට, වෙනත් රටක වීර කාව්‍යයක සතුරෙකු ලෙස පෙන්වන රාවණා පිළිබඳ කතාවක් ශ්‍රී ලංකාවේ නිල සංචාරක සහ ආයතනික ප්‍රවර්ධනයට ඇතුළත් කරන්නේ ඇයි?
පැරණි ශිෂ්ටාචාරමය කතාවක් නව ආකාරයකින් අදට ගෙන එමින්, ශ්‍රී ලංකාවේම ඓතිහාසික අනන්‍යතාව සහ බෞද්ධ ශිෂ්ටාචාර උරුමය ක්‍රමයෙන් යටපත් කිරීමක් සිදුවිය හැකිද?
ඉන්දියාවේ මහ කොමසාරිස්වරයා ඉන්දු-ශ්‍රී ලංකා සබඳතා යටතේ රාමායණ මාර්ගය, බෞද්ධ සංචාරක මාර්ගය, සංචාරක සංවර්ධනය සහ සංස්කෘතික සබඳතා පිළිබඳව ප්‍රසිද්ධියේ අදහස් දක්වා තිබේ.
මේවා ලේඛනගත කර ඇති වැඩසටහන් වේ.
එහෙත් තවමත් තහවුරු කරගත යුතු කරුණ වන්නේ රාමායණ මාර්ගයට රුපියල් බිලියන 7.7ක අනුරාධපුර යෝජනාව තුළ කිසියම් ස්ථානයක් තිබේද යන්නයි.
මහජනතාවට පහත ප්‍රශ්න ඇසීමට අයිතියක් තිබේ.
- ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රධානතම බෞද්ධ පූජනීය නගරය සංවර්ධනය කිරීම විදේශ අරමුදල් මත රඳා පැවතිය යුත්තේ ඇයි?
- එහි ඓතිහාසික අර්ථකථනය සහ සංවර්ධන ප්‍රමුඛතා තීරණය කරන්නේ කවුද?
- මෙම ව්‍යාපෘතියෙන් අනුරාධපුරයේ බෞද්ධ අනන්‍යතාව ආරක්ෂා වේද?
- එහි පූජනීය ස්වභාවයට නොගැළපෙන වාණිජ හෝ වෙනත් ආගමික ක්‍රියාකාරකම් ඇතුළත් වේද?
- බෞද්ධ පූජනීය භූමියේ අනන්‍යතාව ක්‍රමයෙන් වෙනස් කිරීම වැළැක්වීමට ඇති ආරක්ෂක ක්‍රම මොනවාද?
අනුරාධපුරය හිස් සංවර්ධන භූමියක් නොවේ.
එය පුරාණ බෞද්ධ ශිෂ්ටාචාරයකින් අපට උරුම වූ ජාතික උරුමයකි.
අලුවිහාරය: තවත් අනතුරු ඇඟවීමක්
අලුවිහාරය ආසන්නයේ වර්ග අඩි 10,000ක මුස්ලිම් පල්ලියක් ඉදිකිරීමට ඉදිරිපත් වී ඇති බව කියන යෝජනාව ද බරපතළ උරුම ආරක්ෂණ ප්‍රශ්නයක් මතු කරයි.
ක්‍රිස්තු පූර්ව පළමුවන සියවසේදී පාලි ත්‍රිපිටකය ලියා තැබීම සහ එය ආරක්ෂා කරගැනීම සමඟ අලුවිහාරය සම්බන්ධ වේ.
මෙතරම් ඓතිහාසික වැදගත්කමක් ඇති ස්ථානයක් අවට නව මුස්ලිම් පල්ලියක් ඉදිකිරීමට හෝ පවතින ගොඩනැගිල්ල විහාරස්ථානයටත් වඩා විශාල වන ආකාරයෙන් පුළුල් කිරීමට රජයක් ඉඩ නොදිය යුතුය. එවැනි ක්‍රියාවක් එම ස්ථානයේ ඓතිහාසික බෞද්ධ පරිසරයට බලපානු ඇත.
කෙටි කාලීන දේශපාලන, ආර්ථික හෝ රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික වාසි වෙනුවෙන් නැවත ලබාගත නොහැකි ජාතික ශිෂ්ටාචාර උරුමයක් කිසිදු රජයක් පාවා නොදිය යුතුය.
පාලනය දුර්වල වී ඇති, මහජන විශ්වාසය පහළ ගොස් ඇති, ආර්ථික පීඩනය දැඩි වී ඇති සහ තම පැවැත්ම සඳහා මූල්‍ය හෝ දේශපාලන සහාය සොයන අවස්ථාවල මෙවැනි යෝජනා සහ ඒවා වෙනුවෙන් බලපෑම් කිරීමේ උත්සාහයන් මතු වන්නේ ඇයිද යන්න විශේෂයෙන් විමර්ශනය කළ යුතුය.
දේශපාලන දුර්වලතා ප්‍රයෝජනයට ගනිමින්, වෙනත් අවස්ථාවලදී මහජන, පුරාවිද්‍යාත්මක හා නීතිමය විමර්ශනයට මුහුණ දීමට සිදුවන තීරණ ලබාගැනීමට උත්සාහ කරනවාද?
මෙම ප්‍රශ්නය විමර්ශනය කළ යුතුය.
අනාගත පරම්පරාවල උරුමය ආරක්ෂා කරන්නේ කවුද?
පුරාණ උරුමය අයිති වන්නේ බලයේ සිටින රජයට නොවේ.
මෙම මූලධර්මය ඓතිහාසික එප්පාවල පොස්ෆේට් නඩුවේදී ද පිළිගැනීමට ලක්විය.
එනම් Bulankulama and Others v Secretary, Ministry of Industrial Development and Others (SC FR 884/99) නඩුවයි.
එහිදී ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණය ජාතික සම්පත් සම්බන්ධයෙන් රජයට ඇති භාරකාර වගකීම සහ වර්තමාන මෙන්ම අනාගත පරම්පරාවල අයිතිවාසිකම් හා අවශ්‍යතා පිළිබඳව සලකා බැලීය.
රටේ ආපසු ලබාගත නොහැකි ජාතික උරුමය තමන්ගේ පෞද්ගලික දේපළක් ලෙස සලකා කැමති පරිදි බැහැර කිරීමට එදා බලයේ සිටින රජයට නොහැකි බව එම නඩු තීන්දුවෙන් මතක් කර දෙයි.
පුරාණ උරුමය කිසිදු විදේශ ආධාර ලබාදෙන ආයතනයකට අයිති නැත.
එය වාණිජ සංවර්ධකයන්ට හෝ සංචාරක ව්‍යාපාරිකයන්ට අයිති නැත.
පසුව පැමිණ එහි ඉතිහාසය වෙනස් කිරීමට උත්සාහ කරන අයට ද එය අයිති නැත.
එය පරම්පරාවෙන් පරම්පරාවට අපට ලැබුණු උරුමයකි.
රජයන් යනු ජාතික උරුමයේ තාවකාලික භාරකරුවන් පමණි. ඔවුන්ගේ නිල කාලය අවසන් වූ පසුවත් එම උරුමය ආරක්ෂා වී පැවතිය යුතුය.
සෑම රටකටම තම පුරාණ ස්මාරක, පූජනීය භූමි, ඓතිහාසික වාර්තා, ආගමික සම්ප්‍රදායන් සහ සංස්කෘතික අනන්‍යතාව ආරක්ෂා කිරීමේ වගකීම තිබේ.
මෙම වගකීම් උත්සවවලදී කරන කතාවලට පමණක් සීමා නොවිය යුතුය. ඒවා රජයේ සැබෑ තීරණවලින් ද පෙනෙන්නට තිබිය යුතුය.
ශ්‍රී ලංකාවේ ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවේ 9 වැනි වගන්තිය යටතේ බුද්ධාගම සම්බන්ධයෙන් රජයට විශේෂ වගකීමක් පැවරී තිබේ. ඒ සමඟම පුරාවිද්‍යාත්මක හා උරුම ආරක්ෂණ වගකීම් ද රජයට තිබේ.
ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථා සංශෝධන පිළිබඳ සාකච්ඡා ඇතිවන සෑම අවස්ථාවකම 9 වැනි වගන්තිය ද විවාදයට ලක්වීම විශේෂයෙන් සැලකිල්ලට ගත යුතුය.
ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථා සංශෝධනය යන නාමයෙන් ශ්‍රී ලංකාවේ ව්‍යවස්ථාවෙන් බුද්ධාගමට ලබාදී ඇති ප්‍රමුඛ ස්ථානය සහ රටේ ඓතිහාසික අනන්‍යතාව ක්‍රමයෙන් ඉවත් කිරීමට ඉඩ නොදිය යුතුය.
ශ්‍රී ලංකාවේ බෞද්ධ නොවන ජනතාව භුක්ති විඳින ආගමික නිදහස ද පිළිගත යුතුය.
එහෙත් ඒ හා සමාන වැදගත් තවත් ප්‍රශ්නයක් තිබේ.
වෙනත් ආගමක් ප්‍රධාන ස්ථානයක් ගන්නා රටවල බෞද්ධයන්ටත් ඒ හා සමාන ආගමික නිදහසක් තිබේද?
බෞද්ධ විහාරස්ථාන, ආගමික ආයතන, වන්දනා කටයුතු, ඉදිකිරීම් සහ ප්‍රසිද්ධ ආගමික උත්සව පැවැත්වීමට ඒ රටවලත් එවැනිම නිදහසක් ලැබේද?
බෞද්ධ ප්‍රජාවට තම ආගමික ආයතන ආරක්ෂා කිරීමට සහ ව්‍යාප්ත කිරීමට එවැනිම නිදහසක් තිබේද?
මෙම අන්‍යෝන්‍ය නිදහස පිළිබඳ ප්‍රශ්නය ලෝකය ඉදිරියේ අවංකව සාකච්ඡා කළ යුතුය.
ලෝකයට දෙන පණිවිඩය
පැරණි ශිෂ්ටාචාරවල උරුමයන් වෙනත් අය විසින් අත්පත් කරගැනීමට, වෙනත් අර්ථයක් ලබාදීමට, වාණිජ අරමුණු සඳහා භාවිත කිරීමට හෝ ඒවායේ ඓතිහාසික අනන්‍යතාව ක්‍රමයෙන් අහිමි කිරීමට ඉඩ නොදිය යුතුය.
පැරණි ස්මාරක අවට වෙනත් ආයතන ගොඩනැගී, පූජනීය භූමි වෙනස් වී, සාම්ප්‍රදායික භාරකරුවන් පසෙකට තල්ලු වී, ඉතිහාසය වෙනත් ආකාරයකින් ලියවෙන තුරු තම උරුමය ආරක්ෂා කිරීමට රටකට බලා සිටීමට සිදු නොවිය යුතුය.
ආර්ථික ආධාර ලබාදීමෙන් වෙනත් රටක ශිෂ්ටාචාර අනන්‍යතාව වෙනස් කිරීමට හෝ එයට බලපෑම් කිරීමට අයිතියක් ලැබෙන්නේ නැත.
සංචාරක ව්‍යාපාරය පූජනීය භූමිවල ස්වභාවය වෙනස් කරන ක්‍රමයක් බවට පත් නොවිය යුතුය.
සංස්කෘතික හුවමාරුව යන නාමයෙන් වෙනත් ඓතිහාසික කතා රට තුළට ගෙන ඒමට, පැරණි උරුමයන්ට වෙනත් අය අයිතිවාසිකම් කීමට හෝ ස්ථාපිත පූජනීය භූමිවල අනන්‍යතාව වෙනස් කිරීමට ඉඩ නොදිය යුතුය.
ආගමික ව්‍යාප්තියේ නාමයෙන් පවතින පුරාවිද්‍යාත්මක සීමා සහ පූජනීය භූමිවල ආරක්ෂාව නොසලකා හැරීමට ඉඩ නොදිය යුතුය.
ජනතාවට අයත් උරුමය කිසිදු රජයකට තමන්ගේ වාසිය වෙනුවෙන් හුවමාරු කර ගැනීමට ඉඩ නොදිය යුතුය.
රටකට ආර්ථික බංකොලොත්භාවයෙන් නැවත ගොඩ ඒමට හැකිය. විනාශ වූ යටිතල පහසුකම් නැවත ගොඩනැගීමට හැකිය. අසාර්ථක රජයන් වෙනස් කිරීමට ද හැකිය.
එහෙත් රටක ශිෂ්ටාචාර අනන්‍යතාව සහ නැවත ලබාගත නොහැකි උරුමය අහිමි වූ පසු කිසිදු විදේශ ආධාරයකින් එය නැවත ලබාදිය නොහැකිය.
ශ්‍රී ලංකාව අනුරාධපුරය, අලුවිහාරය, ශ්‍රී පාදය සහ පුරාණ බෞද්ධ ශිෂ්ටාචාරයේ උරුමය රැගත් අනෙකුත් සියලුම පූජනීය භූමි ආරක්ෂා කළ යුතුය.
අනෙකුත් රටවල් ද තමන්ගේ උරුමයන් සම්බන්ධයෙන් එම වගකීම ඉටු කළ යුතුය.
පැරණි ශිෂ්ටාචාරවලට තම රජයන් විසින් දැනටමත් ආරක්ෂා කළ යුතු උරුමයන් නැවත නැවතත් ආරක්ෂා කිරීමට සටන් කිරීමට සිදු නොවිය යුතුය.
පුරාවිද්‍යාත්මක සීමා ආරක්ෂා කිරීම, පූජනීය භූමි රැකගැනීම, ඓතිහාසික වාර්තා සංරක්ෂණය කිරීම සහ පෙර පරම්පරාවන් විසින් භාරදුන් ශිෂ්ටාචාර අනන්‍යතාවම අනාගත පරම්පරාවට උරුම කරදීම රජයේ වගකීමකි.
අද අපේ නවීන ඉංජිනේරු ව්‍යාපෘතිවලින් ඇතැම් මාර්ග සහ ජලය බැස යන පද්ධති දශකයක්වත් පවතින ලෙස නිම කිරීමට නොහැකි තත්ත්වයක් තිබියදී, සියවස් ගණනාවක් පුරා පැවති අපේ මුතුන්මිත්තන්ගේ විශිෂ්ට ඉංජිනේරු නිර්මාණ නොසලකා හැරීම අපට සිතා බැලීමට කරුණක් ඉතිරි කරයි.
අපේ වර්තමාන පරම්පරාවට තවමත් අපේ මුතුන්මිත්තන්ගේ දුරදක්නා නුවණ, දක්ෂතාව සහ ඉංජිනේරු විශිෂ්ටත්වයට සමාන විය හැකි බව පෙන්වීමට නොහැකි වී තිබේ.
ඔවුන් ගොඩනැගූ දේ නොසලකා හැරීමට, වෙනස් කිරීමට හෝ විනාශ කිරීමට, එවැනි උරුමයක් රැකගැනීමේ හැකියාව පෙන්වා නොමැති පිරිසකට අප ඉඩ නොදිය යුතුය.
ශිෂ්ටාචාර ආරක්ෂා කරමු. පූජනීය භූමි රැකගනිමු. ඓතිහාසික අනන්‍යතාව සුරකිමු.
ජාතික උරුමය යනු පරම්පරාවෙන් ලැබුණු වටිනා දායාදයකි – කේවල් කිරීමට ඇති දෙයක් නොවේ.
ශෙනාලි ඩී. වඩුගේ
