අනුරාධපුරය වෙනුවෙන් 1903 දී වලිසිංහ හරිශ්චන්ද්‍රයන් නැඟී සිටියේය. අද ඒ වගකීම භාරගන්නේ කවුද?

1903 ජුනි මාසයේදී අනුරාධපුරය වෙනුවෙන් හඬ නැඟූ මිනිසෙක් සිටියේය. ඒ, බ්‍රිතාන්‍ය යටත්විජිත පාලනය යටතේ බෞද්ධ පූජනීය ස්ථානවලට සිදු කෙරුණු අගෞරවයන්ට එරෙහිව නැඟී සිටි මිනිසෙකි.

ඒ බ්‍රහ්මචාරී වලිසිංහ හරිශ්චන්ද්‍රයන්ය.

එතුමා අනුරාධපුරය සාමාන්‍ය නගරයක් ලෙස දුටුවේ නැත. එය පූජනීය උරුමයකි. අපේ ශිෂ්ටාචාරයේ ආධ්‍යාත්මික හදවතයි. රැකගත යුතු ජාතික වස්තුවකි. එතුමාගේ අරමුණ වූයේ පැරණි නටබුන් ප්‍රතිසංස්කරණය කිරීම පමණක් නොවේ. අනුරාධපුරය පූජනීය බෞද්ධ නගරයක් ලෙස පැවති අනන්‍යතාව රැක ගැනීමද එතුමාගේ අරගලයේ ප්‍රධාන අරමුණක් විය.

පූජනීය භූමි ලෙස සැලකුණු ඉඩම්වල රජයේ ගොඩනැගිලි ඉදිකිරීම, පැරණි බෞද්ධ නටබුන්වලට සැලකූ ආකාරය, මස් වෙළෙඳසල් පවත්වාගෙන යාම සහ පූජනීය පරිශ්‍ර තුළ වෙනත් ආගමික ස්ථාන පිහිටුවීම පිළිබඳව හරිශ්චන්ද්‍රයන් විරෝධය පළ කළේය.

එතුමා තම විරෝධය කතාබහට පමණක් සීමා කළේ නැත.

මහාබෝධි සමාජයේ අනුරාධපුර කටයුතු සංවිධානය කළේය. පැරණි බෞද්ධ සිද්ධස්ථාන ප්‍රතිසංස්කරණය කිරීමට කටයුතු කළේය. රුවන්වැලිසෑය ප්‍රතිසංස්කරණ සමිතිය පිහිටුවීමට මූලික විය. එසේම The Sacred City of Anuradhapura නමින් ග්‍රන්ථයක්ද පළ කරමින් අනුරාධපුරයේ පූජනීයත්වය රැකගැනීම සඳහා ජනතාවගේ අවධානය යොමු කළේය.

ඉන්පසුව උදා වූයේ 1903 ජුනි මාසයයි. නිශ්චිතවම කිවහොත් ජුනි 9 වැනිදාය.

පොසොන් වන්දනා සමය ආරම්භ වී තිබිණි. දහස් සංඛ්‍යාත සැදැහැවතුන් අනුරාධපුරයට පැමිණ සිටියහ. මාර්ග අලුත්වැඩියා කිරීම සඳහා පැරණි බෞද්ධ ශිලා කොටස් ඉවත් කරන බවට පැතිර ගිය වාර්තා නිසා ජනතාව අතර නොසන්සුන්තාවයක්ද ඇති වී තිබිණි.

මෙම තත්ත්වය තවත් උග්‍ර වූයේ කච්චේරි මුදලිවරයා වූ අමරසේකර මහතා ජනතාව අතරින් අශ්වයකු පිටින් ගමන් කරමින් සිටියදී වන්දනාවේ පැමිණි කාන්තාවක යට කර දැමීමත් සමඟය. ඇයගේ සැමියාද තුවාල ලැබීය.

නොසන්සුන්තාවය ප්‍රචණ්ඩත්වයක් දක්වා වර්ධනය විය.

ඉන් දින හතරකට පසුව, 1903 ජුනි 13 වැනිදා වලිසිංහ හරිශ්චන්ද්‍රයන් අත්අඩංගුවට ගනු ලැබීය.

කැරලි කෝලාහලවලට අනුබල දීම, ගිනි තැබීම් සහ පූජනීය ස්ථානවලට හානි කිරීම සම්බන්ධයෙන් ඔහුට චෝදනා එල්ල විය. යටත්විජිත පාලනය අනුරාධපුරයේ පූජනීයත්වයට සැලකූ ආකාරයට එරෙහිව අරගල කළ පුද්ගලයාම, දැන් එම කලබලවල ප්‍රධාන මෙහෙයවන්නකු ලෙස චෝදනාවට ලක්ව සිටියේය.

එහෙත් මෙම නඩු විභාගයේදී විශේෂයෙන් අවධානයට ලක්විය යුතු පරස්පරතාවයක් තිබිණි.

කලබල ඇති වූ දිනයේදී ජනතාව සන්සුන් කිරීමට උපකාර කිරීම සම්බන්ධයෙන් හරිශ්චන්ද්‍රයන්ට ස්තූති කළේද, පසුව ඔහු අධිකරණයට ඉදිරිපත් කිරීමට කටයුතු කළ මහේස්ත්‍රාත්වරයාම බව වාර්තා විය.

1903 ඔක්තෝබර් 5 සිට 12 දක්වා මහනුවර ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණයේදී ඔහුට එරෙහි නඩු විභාගය පැවැත්විණි. පූජනීය භූමි ආරක්ෂා කිරීම සඳහා ඔහු ගෙන ගිය ව්‍යාපාරයත්, එදින ඇති වූ ප්‍රචණ්ඩ ක්‍රියාත් අතර සම්බන්ධයක් පෙන්වීමට පැමිණිල්ල උත්සාහ කළේය.

එහෙත් නඩුව විභාග කළ විනිසුරුවරයාගේ නිරීක්ෂණය වූයේ හරිශ්චන්ද්‍රයන් කැරැල්ලට සහභාගි වූ බවට සාක්ෂි ඉදිරිපත් වී නොමැති බවයි.

1903 ඔක්තෝබර් 12 වැනිදා ජූරි සභාව සියලු චෝදනාවලින් ඔහු නිදොස් කොට නිදහස් කළේය.

මෙය අනුරාධපුර ඉතිහාසයේ අමතක නොකළ යුතු පරිච්ඡේදයකි.

වලිසිංහ හරිශ්චන්ද්‍රයන්ගේ අරගලය ගොඩනැගිලි, මාර්ග හෝ පරිපාලන කටයුතු පිළිබඳ සටනක් පමණක් නොවීය.

එතුමා සටන් කළේ පුරාණ අගනුවරට හිමි පූජනීය බෞද්ධ අනන්‍යතාව එලෙසම රැකෙනවාද? නැතහොත් එම ශිෂ්ටාචාරයේ ඉතිහාසයත් ආගමික උරුමයත් නොසලකා හැරිය හැකි සාමාන්‍ය ජනාවාසයක් බවට එය පත් කරනවාද? යන ප්‍රශ්නය වෙනුවෙනි.

වසර සියයකට වැඩි කාලයක් ගත වී ඇත.

අද අප නැවතත් මුහුණ දෙන්නේ එදාට සමාන ප්‍රශ්න රැසකටය.

අනුරාධපුරයේ පූජනීය අනන්‍යතාව, එහි භාරකාරත්වය සහ අනාගතය පිළිබඳ ප්‍රශ්න නැවතත් කරළියට පැමිණ තිබේ.

අනුරාධපුරය සංවර්ධනය කිරීමේ යෝජනාව අද ඊයේ ඇති වූවක් නොවේ.

සංවර්ධන සැලැස්ම ගැසට් කිරීමට බොහෝ කලකට පෙර සිටම මේ සම්බන්ධ සාකච්ඡා සහ යෝජනා පැවතිණි. එබැවින් යෝජිත වෙනස්කම් සම්බන්ධයෙන් එවකට අටමස්ථානාධිපති ධුරය දැරූ පල්ලේගම හේමරතන හිමියන් දැරූ ස්ථාවරය විශේෂයෙන් වැදගත් වේ.

මෙහිදී නොසලකා හැරිය නොහැකි ඉන්දියානු සම්බන්ධතාවයක්ද තිබේ.

ඉන්දියානු මහ කොමසාරිස් කාර්යාලය එවකට අටමස්ථානාධිපති ධුරය දැරූ පල්ලේගම හේමරතන හිමියන් සමඟ සාකච්ඡා පවත්වා තිබේ.

අලුතින් හඳුන්වා දුන් පූජා නගර සංවර්ධන වැඩසටහන සඳහා යෝජිත මූල්‍ය සහාය සමඟද ඉන්දියාව සම්බන්ධ වී සිටී.

එබැවින් ජනතාවට පිළිතුරු දිය යුතු ප්‍රශ්න කිහිපයක් තිබේ.

  • ආගමික නායකත්වය සමඟ පැවැති සාකච්ඡාවලදී කතාබහට ලක් වූයේ කුමක්ද?
  • යෝජිත සංවර්ධන වැඩපිළිවෙළ පිළිබඳව සාකච්ඡා කළාද?
  • එවකට අටමස්ථානාධිපති හිමියන් ඒ සම්බන්ධයෙන් දැරූ ස්ථාවරය කුමක්ද?

මෙම සාකච්ඡාවෙන් දින කිහිපයක් ගතවීමටත් පෙර පල්ලේගම හේමරතන හිමියන්ම ආන්දෝලනාත්මක තත්ත්වයක කේන්ද්‍රස්ථානයට පැමිණ සිටිති.

උන්වහන්සේට එරෙහිව චෝදනා එල්ල වී තිබේ. ඒවා නිසි නීතිමය ක්‍රියාදාමයක් තුළින් තීරණය කළ යුතුය.

නීතිය ඉදිරියේ කිසිවකුට විශේෂ වරප්‍රසාදයක් තිබිය යුතු නැත. බෞද්ධ භික්ෂූන් වහන්සේ නමකට වුවද එය එසේමය.

එහෙත් මේ අතරතුර උන්වහන්සේ අටමස්ථානාධිපති ධුරයෙන් අත්හිටුවනු ලැබූහ.

ඒ වෙනුවට වැඩබලන අටමස්ථානාධිපතිවරයකු පත් කර තිබේ.

මෙහිදී ජනතාවට තවත් ප්‍රශ්න කිහිපයක් මතු වේ.

  • අද අටමස්ථානාධිපති ධුරයේ කටයුතු ඉටු කරන්නේ කවුරුන්ද?
  • එම වැඩපිළිවෙළට බලය ලබා දී ඇති නීතිමය පදනම කුමක්ද?
  • මෙම නව පත්කිරීම සිදු කර ඇත්තේ කුමන නීතිමය බලයක් යටතේද?
  • හිටපු අටමස්ථානාධිපති හිමියන් වෙනුවට නව පුද්ගලයකු පත් කිරීමෙන් පසුව යෝජිත සංවර්ධන වැඩපිළිවෙළ සම්බන්ධයෙන් ආයතනයේ ස්ථාවරය වෙනස් වී තිබේද?
  • බරපතළ විරෝධතා සහ ප්‍රශ්න තවමත් විසඳී නොමැති පසුබිමක, සංවර්ධන වැඩපිළිවෙළට සහයෝගය ලබා දෙන ලෙස වත්මන් අටමස්ථාන නායකත්වය මහජනතාවගෙන් ඉල්ලා සිටින්නේ ඇයි?
  • ව්‍යාපෘතියේ ඇතැම් අංග ඉවත් කිරීමෙන් පමණක් පූජා නගරයේ සීමා මායිම්, ඉඩම්, පදිංචිකරුවන්, පුරාවිද්‍යාත්මක උරුමය සහ ආගමික අනන්‍යතාව සම්බන්ධයෙන් පවතින පුළුල් ගැටලු විසඳෙනවාද?
  • අනුරාධපුර පූජා නගරය ආර්ථික කලාපයක් බවට පත් කළ යුත්තේ ඇයි?

මේ අතර, යෝජිත සංවර්ධන වැඩපිළිවෙළ සම්බන්ධයෙන් පැවති විරෝධතා දැන් මහජන උද්ඝෝෂණ දක්වා වර්ධනය වී තිබේ.

එම සිදුවීම් අපව නැවතත් 1903 වසර කරා ගෙන යයි. එදා ජනතාව වීදි බැස විරෝධය පළ කළේද අද මතුව ඇති තත්ත්වයට බොහෝ සෙයින් සමාන පසුබිමක් තුළය.

බෞද්ධ භික්ෂූන් වහන්සේලා සහ මහජනතාව රුවන්වැලිසෑය ආසන්නයේ වීදි බැස සත්‍යග්‍රහයක් ආරම්භ කර තිබේ.

විරෝධතා තවදුරටත් උග්‍ර වී ඇති අතර භික්ෂූන් වහන්සේලා මාරාන්තික උපවාසයකද නිරත වී සිටිති.

ගැටුම්කාරී තත්ත්වයන් හේතුවෙන් අත්අඩංගුවට ගැනීම් සහ තුවාල සිදුවීම්ද වාර්තා වී තිබේ.

මහජනතාවගේ විරෝධයට හේතු වී ඇත්තේ පූජා නගරයේ සීමා පුළුල් කිරීමේ යෝජනා, එහි දැනට පවතින ස්වභාවය වෙනස් කිරීම, වැටවල් ඉදිකිරීම සහ පිවිසීමේ මාර්ග සම්බන්ධ ගැටලු, බෞද්ධ භික්ෂූන් වහන්සේලාගේ දෛනික ආගමික චාරිත්‍රවලට බාධා ඇතිවීම (උදාහරණයක් ලෙස පාත්‍රය රැගෙන වැඩම කිරීම), ප්‍රදේශයේ පදිංචිකරුවන්ගේ සහ ඔවුන්ගේ ඉඩම්වල අනාගතය මෙන්ම ප්‍රමාණවත් මහජන අදහස් විමසීමක් සිදු නොවීම යන කරුණුය.

මෙම කරුණු මහජන භාරකාරත්ව මූලධර්මය (Public Trust Doctrine) උල්ලංඝනය කිරීමක් බවටද විරෝධතා මතු වී තිබේ.

රජය සතු වගකීම වන්නේ මෙම පූජනීය ඉඩම් සහ උරුමයන් තමන් සතු දේපළ ලෙස සලකා කටයුතු කිරීම නොව, ඒවායේ භාරකරුවකු ලෙස ඒවා ආරක්ෂා කිරීමය. එවැනි උරුමයන් බාහිර පාර්ශ්වයන්ට පවරා දීමට රජයට අයිතියක් තිබේද යන්නද මෙහිදී ප්‍රශ්න කෙරේ.

මෙම ප්‍රශ්න අනුරාධපුරයේ ජීවත් වන ජනතාවට පමණක් අදාළ ඒවා නොවේ. පුරාණ අගනුවර තම ජාතික පූජනීය උරුමයේ කොටසක් ලෙස සලකන සෑම ශ්‍රී ලාංකිකයකුටම මේවා අදාළ වේ.

එහෙත් එහි සිදුවන දේ පිළිබඳව මහජනතාව තවදුරටත් ප්‍රශ්න නොකළ යුතුද?

  • අනුරාධපුර සංවර්ධන වැඩපිළිවෙළ සම්බන්ධයෙන් පැවැති සාකච්ඡාවලදී කතාබහට ලක් වූයේ කුමක්ද?
  • කිසිවක් ගැසට් කිරීමට පෙර ආගමික බලධාරීන් වෙත ඉදිරිපත් කළේ කුමක්ද?
  • එහිදී මතු කළ විරෝධතා මොනවාද?
  • එවකට අටමස්ථානාධිපති හිමියන්ගේ ස්ථාවරය කුමක්ද?
  • උන්වහන්සේගේ විරෝධතාවය උන්වහන්සේ හදිසියේම ධුරයෙන් ඉවත් කිරීමට හේතුවක් වූවාද?
  • ආර්ථික සංවර්ධන ව්‍යාපෘතියට උන්වහන්සේ දැක්වූ විරෝධතාවය සහ පසුව එල්ල වූ හදිසි චෝදනා අතර සම්බන්ධයක් තිබේද?
  • උන්වහන්සේ හදිසියේම වෙනුවට වෙනත් අයකු පත් කර, දැන් සියලු දෙනාටම සහයෝගය ලබා දෙන ලෙස ඉල්ලා සිටින්නේ මේ නිසාද?
  • අද අටමස්ථානාධිපති ධුරයේ කටයුතු ඉටු කරන්නේ කවුරුන්ද?
  • එම කටයුතු ඉටු කිරීමට ඔහුට බලය ලැබී ඇත්තේ කුමන පදනමක් මතද?
  • මෙම පත්කිරීම කෙතරම් නීත්‍යනුකූලද?
  • සංවර්ධන වැඩපිළිවෙළ සම්බන්ධයෙන් ආයතනයේ ස්ථාවරය වෙනස් වී තිබේද?

මේවා මහජනතාවට පිළිතුරු ලබා ගැනීමට අයිතිය ඇති සාධාරණ ප්‍රශ්නය.

1903 දී අනුරාධපුරයේ පූජනීයත්වය රැක ගැනීමට උත්සාහ කළ පුද්ගලයන්ට මුහුණ දීමට සිදුවූයේ බ්‍රිතාන්‍ය යටත්විජිත පාලන බලයයි.

අද තත්ත්වය වෙනස්ය. බලධාරීන් වෙනස්ය. ආයතන වෙනස්ය. නීතිමය රාමුව වෙනස්ය. සංවර්ධන යෝජනාවල ස්වභාවයද වෙනස්ය.

එහෙත් අප ඇසිය යුතු මූලික ප්‍රශ්නය වෙනස් වී නැත.

1903 දී වලිසිංහ හරිශ්චන්ද්‍රයන් අනුරාධපුරයේ පූජනීයත්වය රැක ගැනීමට හඬ නැඟීමෙන් පසුව චෝදනාවලට සහ නඩු විභාගයකට මුහුණ දුන්නේය.

2026 දී තත්ත්වය වෙනස් වුවද, නීතිමය ආන්දෝලනාත්මක සිදුවීම්, ආයතනික තීරණ සහ භාරකාරත්වයේ වෙනස්කම් හේතුවෙන් පූජා නගරයට බලපාන තීරණවලට විරුද්ධව හඬ නඟන පුද්ගලයන්ගේ බලපෑම අඩු වීමක් සිදුවන්නේද යන්න අප විමසා බැලිය යුතුය.

1903 සහ 2026 සිදුවීම් එක හා සමාන බවක් අප ප්‍රකාශ කරන්නේ නැත.

එහෙත් සිදුවීම්වල අනුපිළිවෙළ, තීරණ ගත් කාලසීමාව සහ ආයතනික ස්ථාවරයන්හි සිදුවූ වෙනස්කම් පිළිබඳව මහජනතාව ප්‍රශ්න කළ යුතු නොවේද?

අනුරාධපුරයට බලපාන තීරණවලට එරෙහිව හඬ නඟන පුද්ගලයන්ට සිදුවන්නේ කුමක්ද?

විරෝධතාවයක් සෑම විටම සෘජු ගැටුමකින් පරාජය කළ යුතුද? නැතහොත් නීතිමය ආන්දෝලනාත්මක තත්ත්වයන්, චරිතයට හානි කිරීම, ආයතනික ක්‍රියාමාර්ග හෝ වෙනත් පුද්ගලයකු පත් කිරීම වැනි වෙනත් සිදුවීම් හරහා පුද්ගලයකුට සිදුවීම් කෙරෙහි බලපෑම් කිරීමේ හැකියාව අඩු කළ හැකිද?

1903 සහ 2026 සිදුවීම් එකිනෙකට කිසිදු සම්බන්ධයක් නැති සිදුවීම් ලෙස බැහැර නොකර, ඒවා එකට තබා විමසා බැලිය යුතු නොවේද?

මහජනතාව පුද්ගල චරිත හෝ තනි තනි චෝදනා දෙස පමණක් බලා සිටීම ප්‍රමාණවත් නොවේ.

සිදුවීම් සිදුවූ අනුපිළිවෙළ, ගනු ලැබූ තීරණ, ඒවා ගැනීමට භාවිත කළ බලතල, එයින් ප්‍රතිලාභ ලබන්නේ කවුරුන්ද සහ අවසානයේ ඇතිවන ප්‍රතිඵල මොනවාද යන්න පිළිබඳව සොයා බැලිය යුතුය.

වලිසිංහ හරිශ්චන්ද්‍රයන්ගේ කතාව අපට මතක් කර දෙන්නේ අනුරාධපුරය රැක ගැනීම යනු පැරණි ගොඩනැගිලි සහ නටබුන් ආරක්ෂා කිරීම පමණක් නොවන බවයි.

එය ශිෂ්ටාචාරයක් රැක ගැනීමකි. එහි පූජනීය අනන්‍යතාව රැක ගැනීමකි. අනාගත පරපුරටද එම උරුමය එලෙසින්ම හිමිවිය යුතු බව තහවුරු කිරීමකි.

වලිසිංහ හරිශ්චන්ද්‍රයන්ගේ පරම්පරාව එදා නිහඬව සිටියා නම් අද අනුරාධපුරයට කුමක් සිදුවී තිබේද?

අද අනුරාධපුරය රැක ගැනීමේ වගකීම පැවරී ඇති අයට එයට බලපාන තීරණ පිළිබඳව ප්‍රශ්න කිරීමට නොහැකි නම්, හෙට සහ අනාගතයේදී මේ පූජනීය නගරය වෙනුවෙන් හඬ නඟන්නේ කවුද?

අනාගත පරපුරට උරුම වන්නේ පූජනීය අනුරාධපුරයක්ද? නැතහොත් ඔවුන්ට දැක ගැනීමට ඉතිරි වන්නේ නවීන මහා නගරයක් පමණක්ද?

අනුරාධපුරය අපට උරුම වූ ඉතිහාසයක් පමණක් නොවේ. එය අපේ ජාතික අනන්‍යතාවයේ කොටසකි. එය රැක ගැනීම අද අප සතු වගකීමකි.

අද අප නිහඬ වුවහොත්, හෙට අපේ දරුවන්ට අපෙන් ප්‍රශ්න කිරීමට සිදුවනු ඇත.

 

 

ශෙනාලි ඩී. වඩුගේ

FROM WALISINGHE HARISCHANDRA TO PALLEGAMA HEMARATHANA THERO: HAS ANURADHAPURA’S STORY CHANGED?

You may also like...

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *